Hạt vi nhựa là những mảnh nhựa siêu nhỏ có kích thước từ vài micromet đến dưới 5mm. Do kích thước cực nhỏ, chúng khó quan sát bằng mắt thường và đang âm thầm xâm nhập vào cơ thể bạn qua đường ăn uống và hô hấp.
Phân biệt hạt vi nhựa và hạt nano nhựa
Hạt vi nhựa (microplastics) có kích thước lớn hơn và thường cần kính hiển vi để quan sát rõ. Ngược lại, hạt nano nhựa (nanoplastics) có kích thước siêu nhỏ, thường dưới 1 micromet, giúp chúng dễ dàng xuyên qua màng tế bào để đi thẳng vào các cơ quan nội tạng.
Nguồn gốc của hạt vi nhựa
Vi nhựa nguyên sinh
Đây là những hạt được sản xuất chủ động cho mục đích công nghiệp hoặc tiêu dùng, chẳng hạn như hạt tẩy tế bào chết trong sữa rửa mặt hay kem đánh răng (thường làm từ polyethylene). Chúng rất nhỏ, dễ dàng trôi theo nước thải ra đại dương.
Sự phân hủy nhựa thứ cấp
Hình thành từ quá trình phân hủy các vật dụng nhựa lớn như chai lọ, túi nilon, hộp xốp dưới tác động của tia cực tím và sự thay đổi nhiệt độ. Quá trình oxy hóa khiến nhựa giòn và vỡ vụn thành hàng triệu mảnh siêu nhỏ.
Sợi tổng hợp từ ngành dệt may
Các loại vải như polyester, nylon hay acrylic chứa hàm lượng sợi tổng hợp cao. Khi giặt, sự ma sát khiến hàng triệu sợi vi nhựa li ti bong ra, theo nước thải đi vào môi trường nước và chuỗi thức ăn.
Bụi từ lốp xe và môi trường đô thị
Sự mài mòn lốp xe (hỗn hợp cao su và nhựa tổng hợp) khi di chuyển trên đường tạo ra các hạt bụi nhựa cực nhỏ. Tại các đô thị, lượng bụi này lơ lửng trong không khí và có thể đi thẳng vào phổi khi bạn hít thở.
Nước đóng chai
Nhiều nghiên cứu chỉ ra nước đóng chai là nguồn chứa vi nhựa phổ biến, có thể đến từ chính vỏ chai hoặc quá trình đóng gói. Một nghiên cứu trên Frontiers in Chemistry phát hiện 93% mẫu nước đóng chai có chứa các hạt polyme.
Hải sản và muối
Các loài động vật thân mềm (vẹm, hàu, giáp xác) thường tích tụ vi nhựa do cơ chế lọc nước để ăn. Tương tự, muối biển cũng lẫn các hạt nhựa này do được khai thác từ nguồn nước biển có mật độ vi nhựa cao.
Tác hại của hạt vi nhựa: Báo động đỏ cho sức khỏe
Những sự thật về độc tính tế bào
Khi xuyên qua màng tế bào, vi nhựa gây ra tình trạng stress oxy hóa, tạo ra các gốc tự do làm tổn thương cấu trúc DNA và các bào quan, có thể dẫn đến chết tế bào hàng loạt.
Sự di chuyển vào mô và ảnh hưởng chuyển hóa
Hạt vi nhựa có thể đi vào máu qua hàng rào ruột để lan đến gan, thận và não bộ, gây ra các phản ứng viêm mãn tính. Chúng còn làm rối loạn quá trình chuyển hóa năng lượng và cách cơ quan xử lý chất dinh dưỡng.
Rối loạn hệ miễn dịch và tác động từ Phthalate
Việc tiếp xúc liên tục với vi nhựa có thể khiến hệ miễn dịch bị quá tải hoặc nhạy cảm quá mức. Nguy hiểm hơn, các chất phụ gia như Phthalate trong nhựa có khả năng gây rối loạn nội tiết, bắt chước hoặc ngăn chặn hormone tự nhiên, ảnh hưởng đến khả năng sinh sản và sự phát triển của trẻ em.
Làm sao để hạn chế hấp thụ hạt vi nhựa từ thực phẩm?
Để giảm thiểu rủi ro, bạn có thể thực hiện những thay đổi nhỏ sau:
- Hạn chế dùng nhựa trong lò vi sóng: Nhiệt độ cao làm phá vỡ cấu trúc polyme, khiến vi nhựa thoát ra thực phẩm nhanh hơn. Hãy chuyển sang dùng hộp thủy tinh hoặc gốm sứ.
- Thay thế nhựa dùng một lần: Ưu tiên bình nước bằng thép không gỉ hoặc thủy tinh thay cho chai nhựa.
- Chọn trang phục vải tự nhiên: Ưu tiên cotton, linen hoặc lụa để tránh phát tán sợi nhựa tổng hợp khi giặt.
- Sử dụng máy lọc nước: Đây là phương án hữu hiệu để loại bỏ các hạt vi nhựa có trong nước máy hoặc nước giếng tại nhà.
