Sự thay đổi áp suất khí quyển ảnh hưởng trực tiếp đến thời tiết và sức khỏe con người, ví dụ như gây ù tai khi đi máy bay hoặc leo núi cao.
Áp suất khí quyển là gì?
Khí áp là áp suất do lớp không khí bao quanh Trái Đất tác dụng lên bề mặt và mọi vật thể. Có thể hiểu đơn giản, đây là sức nặng của cột không khí đang đè lên chúng ta do trọng lực hút các phân tử khí về phía tâm hành tinh. Khí áp biến động liên tục do sự thay đổi nhiệt độ và độ ẩm. Khi khối khí di chuyển từ nơi có khí áp cao sang nơi có khí áp thấp, gió sẽ được hình thành.
Ứng dụng của áp suất khí quyển trong đời sống
- Dự báo thời tiết: Khí áp giảm đột ngột thường là dấu hiệu của vùng áp thấp (mưa, bão); ngược lại, vùng khí áp cao thường mang lại thời tiết khô ráo, ổn định.
- Hàng không: Phi công dựa vào áp suất tại sân bay để tính toán độ nâng của cánh máy bay. Nếu khí áp quá thấp, máy bay cần đường băng dài hơn để cất cánh an toàn.
Cách đo áp suất khí quyển với các đơn vị thông dụng
Việc nắm rõ các đơn vị giúp bạn đọc hiểu chính xác các bản tin thời tiết quốc tế.
| Đơn vị | Ký hiệu | Giá trị quy đổi (tại mực nước biển) |
|---|---|---|
| Hectopascal | hPa | 1013.25 hPa |
| Milimét thủy ngân | mmHg | 760 mmHg |
| Atmosphere | atm | 1 atm |
| Pascal | Pa | 101325 Pa |
Mốc tiêu chuẩn tại mực nước biển là 1013.25 hPa hoặc 760 mmHg. Trong y tế, đơn vị mmHg cũng thường được dùng để đo huyết áp.
Yếu tố ảnh hưởng đến áp suất khí quyển
- Nhiệt độ: Khi không khí nóng lên, các phân tử giãn nở và nhẹ hơn, khiến khí áp giảm xuống.
- Độ ẩm: Không khí càng nhiều hơi nước thì khí áp càng thấp, do phân tử nước (H2O) nhẹ hơn nitơ hay oxy.
- Địa hình: Sự phân bố khí áp thay đổi tùy theo đặc điểm bề mặt (bình nguyên hay núi hiểm trở). Tại các vùng áp thấp cục bộ, áp suất có thể xuống mức 985 hPa khi có bão mạnh đi qua.
Áp suất theo độ cao
Càng lên cao, áp suất khí quyển càng giảm do khối lượng cột không khí phía trên bạn ít đi.
| Độ cao (m) | Áp suất ước tính (hPa) |
|---|---|
| 0 (Mực nước biển) | 1013.25 hPa |
| 1000 | 898 hPa |
| 2000 | 795 hPa |
| 4000 | 616 hPa |
Cảnh báo: Ở độ cao lớn (như đỉnh Everest), áp suất rất thấp có thể gây sốc độ cao hoặc thiếu oxy (hypoxia).
Cách đo khí áp qua khí áp kế
Khí áp kế (Barometer) là dụng cụ chuyên dụng để đo áp suất. Từ thí nghiệm cột thủy ngân của Evangelista Torricelli vào thế kỷ 17, khí áp kế đã phát triển từ loại chứa thủy ngân sang khí áp kế điện tử hiện đại. Các thiết bị này sử dụng cảm biến siêu nhỏ, tích hợp trong điện thoại thông minh hoặc các trạm khí tượng để cung cấp dữ liệu tức thời.
Lời khuyên khi thay đổi áp suất
Khi di chuyển đến vùng cao (như Đà Lạt hay Sa Pa…), bạn nên dành thời gian để cơ thể thích nghi dần, chuẩn bị bình oxy nếu cần và theo dõi chỉ số áp suất trên các ứng dụng thời tiết để tránh đau tai hoặc nhận biết sớm các thay đổi thời tiết đột ngột.
