Bắc Ninh có khí hậu nhiệt đới gió mùa cận nhiệt đới ẩm với bốn mùa phân hóa rõ rệt, nhiệt độ trung bình năm khoảng 24°C và lượng mưa tập trung cao độ vào mùa hè (chiếm 85% tổng lượng cả năm). Đặc điểm này được chi tiết hóa theo từng mùa qua các chỉ số nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa và độ che phủ mây, phản ánh đúng nhịp điệu thời tiết thực tế của vùng đồng bằng sông Hồng.
Tổng quan khí hậu Bắc Ninh
Bắc Ninh nằm trong vùng đồng bằng sông Hồng, địa hình bằng phẳng hướng dốc chủ yếu từ Bắc xuống Nam và Tây sang Đông, cùng mạng lưới sông Đuống, sông Cầu, sông Thái Bình dày đặc. Chính địa hình và hệ thống sông này cộng hưởng với gió mùa Đông Bắc (mùa đông) và gió mùa Đông Nam (mùa hè), tạo nên hai pha thời tiết trái ngược. So với Hà Nội, Bắc Ninh ít chịu hiệu ứng đô thị nên chênh lệch nhiệt độ ngày đêm rõ rệt hơn; so với các tỉnh trung du lân cận thì mùa đông ấm hơn do ít chịu không khí lạnh sâu; còn so với vùng ven biển thì thiếu sự điều hòa của biển, khiến biên độ nhiệt năm lớn hơn. Các chỉ số nền tảng: nhiệt độ trung bình 24°C, độ ẩm không khí 80-82%, tổng giờ nắng 1.500–1.700 giờ/năm.
Mùa xuân (tháng 1–3)
Mùa xuân kéo dài từ tháng 1 đến tháng 3, khí hậu ôn hòa với nhiệt độ trung bình 22°C. Độ ẩm không khí rất cao, có lúc vượt 90%, gây hiện tượng nồm ẩm đặc trưng. Lượng mưa tăng dần từ 19mm (đầu mùa) lên 152mm (cuối mùa). Độ che phủ mây giảm từ 89% xuống còn 70% vào tháng 3, bầu trời trong hơn. Thời tiết này thuận lợi cho gieo trồng, nhưng độ ẩm cao cũng là thách thức ban đầu cho các quy trình phơi sấy thủ công.
Mùa hạ (tháng 5–9)
Mùa hạ diễn ra từ tháng 5 đến tháng 9, nhiệt độ trung bình 33°C, tháng 7 nóng nhất (có đợt vượt 38°C). Lượng mưa cực đại, trung bình 180mm/tháng, chiếm 85% tổng lượng mưa cả năm. Mây che phủ 82–92%, kèm dông và gió mùa Đông Nam. Nắng nóng kết hợp mưa lớn thường gây ngập úng cục bộ. Độ ẩm cao kéo dài khiến gốm sứ và tranh dân gian khó khô, dễ ẩm mốc nếu không kiểm soát tốt.
Mùa thu (tháng 9–11)
Mùa thu kéo dài từ tháng 9 đến tháng 11, nhiệt độ trung bình 25°C. Lượng mưa giảm mạnh còn 110mm, độ che phủ mây chỉ còn 67%. Bầu trời trong xanh, thời tiết ổn định, ít mưa. Đây là giai đoạn chuyển giao thuận lợi cho thu hoạch nông sản và hoạt động du lịch, đồng thời tạo điều kiện khô ráo cần thiết để bảo quản nguyên liệu thủ công.
Mùa đông (tháng 12–2)
Mùa đông kéo dài từ tháng 12 đến tháng 2 năm sau, nhiệt độ trung bình 20°C, tháng 1 lạnh nhất (15–17°C, có đợt dưới 10°C). Lượng mưa rất thấp, chỉ 15mm. Gió mùa Đông Bắc tràn xuống mang không khí lạnh khô, độ ẩm thấp. Dù lạnh hơn các tỉnh trung du lân cận do ít chịu không khí lạnh sâu, nhưng mùa đông hanh khô lại là thời điểm lý tưởng nhất để phơi gốm, chế tác gỗ mỹ nghệ và bảo quản giấy dó, tranh Đông Hồ.
