Miền Bắc bước vào cao điểm nắng nóng gay gắt nhất vào các tháng 5, 6, 7, 8, với đỉnh điểm thường rơi vào cuối tháng 5 và đầu tháng 6 do tác động của El Nino. Nền nhiệt nhiều nơi lên tới trên 40 độ C, cá biệt trên 42 độ C.

Thời tiết năm nay đến sớm hơn 1 tháng so với trung bình nhiều năm, kéo theo số đợt nắng nóng dày đặc hơn và cường độ khắc nghiệt hơn. Người dân cần đặc biệt chú ý phòng tránh nắng nóng đặc biệt gay gắt để đảm bảo sức khỏe và an toàn sinh hoạt.

Cao điểm nắng nóng ở miền bắc là những tháng nào

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, cao điểm nắng nóng tại Hà Nội và miền Bắc tập trung vào các tháng 5, 6, 7, 8. Nền nhiệt tại nhiều địa phương đạt mức trên 40 độ C, với trường hợp cá biệt vượt qua mốc 42 độ C. Độ ẩm tương đối ở mức thấp nhất, phổ biến từ 30-35%, góp phần khiến không khí thêm oi bức.

Tại Tây Bắc Bộ, nắng nóng bắt đầu từ tháng 4 và kéo dài đến tháng 7, đạt đỉnh vào tháng 5 và 6; trong khi Đông Bắc Bộ chịu ảnh hưởng từ tháng 5 đến tháng 8, với đỉnh điểm thường rơi vào tháng 6 và 7. Hiện tượng nắng nóng đến sớm được xem là bất thường, đánh dấu lần thứ ba xảy ra kể từ năm 1991.

Ảnh hưởng bởi El Nino, nhiệt độ toàn quốc có xu hướng tăng, dẫn đến các đợt nắng nóng dày đặc hơn so với trung bình nhiều năm. Sang tháng 6, dự báo nắng nóng có thể gay gắt hơn, một số nơi ghi nhận 41-42 độ C, đặc biệt tại vùng núi phía Tây từ Thanh Hóa đến TP Huế.

Khu vực từ Thanh Hóa đến Phú Yên ghi nhận nhiệt độ cao nhất phổ biến 39-42 độ, có nơi vượt mốc 42 độ như Tương Dương (Nghệ An) 43.2 độ, Đồng Hới (Quảng Bình) 42.7 độ. Nắng nóng ở Trung và Nam Trung Bộ còn có khả năng kéo dài, trong khi Tây Nguyên và Nam Bộ từ khoảng ngày 4-5/5 nắng nóng giảm dần.

Dự báo thời tiết nắng nóng gay gắt nhất trong tháng 5 và 6

Bắc và Trung Bộ đang chịu ảnh hưởng của đợt nắng nóng thứ hai trong tháng 5/2026, được dự báo là gay gắt và kéo dài hơn so với đợt diễn ra từ ngày 13 đến 16/5. Đây là một trong ba đợt nóng dữ dội nhất ghi nhận được trong tháng 5 kể từ năm 2021.

Tại Hà Nội, nền nhiệt vào lúc 13h phổ biến ở mức 37-39°C, với các điểm đo cụ thể như Láng đạt 39.7°C, Bắc Ninh 39.3°C và Vĩnh Yên (Phú Thọ) 39.5°C, khiến mặt đường trở nên bỏng rát. Nhiệt độ tại thủ đô cũng đã chạm mốc 40°C. Đợt nóng ở khu vực Bắc Bộ dự kiến kéo dài đến khoảng ngày 27/5 và sẽ dịu đi từ ngày 28/5, trong khi Trung Bộ vẫn tiếp tục duy trì nắng nóng đến khoảng cùng thời điểm.

Sang tháng 6, cơ quan khí tượng dự báo có thể xuất hiện thêm 2 đến 3 đợt nắng nóng khác, với nhiệt độ phổ biến từ 37-39°C và có nơi lên tới 41-42°C. Hiện tượng El Nino đang tác động mạnh, khiến nền nhiệt cả nước trong giai đoạn từ nay đến tháng 8 cao hơn trung bình nhiều năm từ 0.5 đến 1°C.

Hệ quả là số ngày và số đợt nắng nóng sẽ nhiều hơn so với năm 2025. El Nino gây thiếu hụt lượng mưa phổ biến từ 25% đến 50% trên diện rộng, làm tăng nguy cơ khô hạn cục bộ hoặc lan rộng, đặc biệt nghiêm trọng đối với các khu vực có nhu cầu nước lớn cho sản xuất và sinh hoạt trong mùa khô năm 2026.

Nguyên nhân nắng nóng sớm và gay gắt do el nino

Nguyên nhân nắng nóng sớm và gay gắt do el nino nằm ở tác động trực tiếp của hiện tượng này lên nền nhiệt trung bình. Nắng nóng năm nay đến sớm, số đợt nhiều hơn và cường độ gay gắt hơn trung bình nhiều năm, có thể xuất hiện giá trị nhiệt cao lịch sử. Tổ chức khí tượng thế giới (WMO) dự báo El Nino sẽ suy yếu dần và chuyển sang trạng thái trung tính trong khoảng thời gian từ tháng 4-6 với xác suất 75-80%.

Từ tháng 7-9/2024, dự báo ENSO có khả năng chuyển sang trạng thái La Nina với xác suất 55-65%. Số liệu cơ quan khí tượng quan trắc từ năm 1950 cho thấy hơn một nửa số chu kỳ El Nino sau khi kết thúc sẽ chuyển đổi sang trạng thái La Nina.

Theo Cơ quan Khí quyển và Đại dương Mỹ, có tới 5 trong số 8 chu kỳ El Nino mạnh tương tự kể từ năm 1950 sau đó chuyển nhanh sang pha La Nina. Quá trình chuyển đổi diễn ra nhanh chóng.

Dù vậy, cơ quan dự báo khí tượng quốc gia vẫn cần theo dõi tiếp vì các mô hình dự báo vẫn còn tính không chắc chắn, dự báo xa dài hạn. Trong điều kiện El Nino, hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới có thể không nhiều nhưng tiềm ẩn tính chất dị thường hơn về cường độ và quỹ đạo.

Cảnh báo nhiệt độ mặt đường và tác động đến người lao động

Nhiệt độ thực tế trên mặt đường có thể chênh lệch 2-4 độ so với con số dự báo, tùy thuộc vào loại vật liệu như bê tông hay nhựa. Tại sân bay Nội Bài, mặt đất tại khu vực đỗ máy bay đã ghi nhận mức nhiệt kỷ lục 71°C.

Trong khi đó, nhiều tuyến đường khác cũng ghi nhận nhiệt độ bề mặt lên tới 40°C, tạo cảm giác bỏng rát. Người lao động vẫn phải làm việc dưới cái nắng gay gắt để đảm bảo an toàn cho các chuyến bay.

Độ ẩm giảm thấp cộng hưởng với nắng nóng làm tăng nguy cơ cháy nổ, hỏa hoạn tại khu dân cư do nhu cầu dùng điện leo thang. Cơ thể con người cũng đối mặt với nguy cơ mất nước, kiệt sức và đột quỵ do sốc nhiệt nếu tiếp xúc lâu với nền nhiệt cao. Đặc biệt, khoảng thời gian từ 11 giờ đến 15 giờ được xác định là đỉnh điểm của tia cực tím, khiến ngành Y tế khuyến cáo người dân, nhất là trẻ em, nên hạn chế ra ngoài.

Xu hướng biến đổi khí hậu và nhiệt độ khu vực đông nam á

Theo phân tích của TS Nguyễn Ngọc Huy – chuyên gia biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai, phần lớn các đô thị tại Đông Nam Á đều ghi nhận mức nhiệt vượt mốc 40 độ C. Điểm nóng nhất trong đợt nắng nóng này tập trung tại Lào, Thái Lan, Malaysia và Ấn Độ, nơi nhiệt độ có thể chạm ngưỡng 43 độ C thậm chí 44 độ C. Nguyên nhân chính là do áp thấp nóng phía Tây hoạt động mạnh, đẩy sóng nhiệt từ Ấn Độ di chuyển dần về hướng Đông.

Dự báo của chuyên gia cho thấy, đỉnh điểm của nắng nóng sẽ chuyển dịch sang Việt Nam vào khoảng cuối tháng 5 và đầu tháng 6. Biến động khí hậu cũng làm gia tăng tần suất xuất hiện của dông lốc trên cả đất liền lẫn vùng biển, cùng với những trận mưa lớn cục bộ trong thời gian ngắn gây ngập úng đô thị. Những hiện tượng thời tiết cực đoan này tác động trực tiếp đến tiến trình phát triển kinh tế – xã hội.

Giải pháp ứng phó và huy động nguồn lực trong nắng nóng cao điểm

Để đối phó hiệu quả với nắng nóng đỉnh điểm, cần huy động sự phối hợp chặt chẽ giữa cộng đồng và các cơ quan chức năng. Khi phải hoạt động ngoài trời, người dân nên mặc trang phục che chắn kỹ lưỡng, đội mũ rộng vành để hạn chế tiếp xúc trực tiếp của da với ánh nắng mặt trời; duy trì chế độ uống đủ nước, tránh chênh lệch nhiệt độ quá lớn khi bước từ môi trường điều hòa ra ngoài.

Việc tuân thủ nguyên tắc ăn chín, uống sôi và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm cũng là biện pháp bảo vệ sức khỏe quan trọng. Nhận thức rõ nguy cơ từ các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, giới chuyên môn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng và cập nhật kịp thời các kịch bản ứng phó.

Cơ quan quản lý cần tập trung nâng cấp hạ tầng, ứng dụng công nghệ tiên tiến để giảm thiểu tối đa rủi ro trong các tình huống khẩn cấp, bao gồm cả việc phát triển hệ thống cấp thoát nước bền vững nhằm thích ứng với hạn hán.

Công tác chủ động cung ứng các nhu yếu phẩm quan trọng như lương thực, nước sạch, cùng với sự sẵn sàng của đội ngũ y tế và nguồn lực cứu trợ, rất quan trọng. Người dân cần thường xuyên theo dõi thông tin dự báo từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia để kịp thời điều chỉnh kế hoạch sinh hoạt và làm việc.