PM2.5 (Particulate Matter) là loại bụi siêu mịn có đường kính dưới 2.5 micromet, nhỏ hơn sợi tóc khoảng 30 lần. Với kích thước siêu nhỏ, chúng có khả năng xuyên thấu qua các màng lọc tự nhiên của cơ thể để đi thẳng vào phế nang và mạch máu, gây ra các vấn đề nghiêm trọng về tim mạch, hô hấp và não bộ.
Bụi mịn PM2.5 là gì?
PM là viết tắt của Particulate Matter, nghĩa là vật chất dạng hạt. Chỉ số PM thường thể hiện nồng độ các hạt bụi này trong một đơn vị thể tích không khí (thường là µg/m³). Để hình dung rõ hơn về kích thước và mức độ ô nhiễm, bạn có thể tham khảo các bảng sau:
| Đối tượng | Kích thước (micromet) |
|---|---|
| Sợi tóc người | 50 – 70 |
| Bụi PM10 | 10 |
| Bụi PM2.5 | 2.5 |
| Bụi PM1.0 | 1 |
| AQI | Nồng độ PM2.5 (µg/m³) | Chất lượng không khí |
|---|---|---|
| 0 – 50 | 0 – 12 | Tốt |
| 51 – 100 | 12.1 – 35.4 | Trung bình |
| 101 – 150 | 35.5 – 55.4 | Kém |
| 151 – 200 | 55.5 – 150.4 | Xấu |
| > 200 | > 150.4 | Nguy hại |
Tác hại nghiêm trọng của bụi mịn PM2.5 đối với sức khỏe
Nhờ kích thước siêu nhỏ, PM2.5 vượt qua hàng rào phế nang để đi thẳng vào dòng máu, từ đó di chuyển đến các cơ quan nội tạng và gây tổn thương đa cơ quan:
- Hệ hô hấp: Gây viêm phổi, hen suyễn và các bệnh tắc nghẽn phổi mãn tính (COPD). Sự hiện diện liên tục của bụi mịn làm giảm chức năng trao đổi khí và gây ho khan kéo dài.
- Hệ tim mạch: Gây phản ứng viêm trong lòng mạch, thúc đẩy xơ vữa động mạch, tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, dẫn đến nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.
- Hệ thần kinh: Xâm nhập vào não, gây thoái hóa não và các bệnh về trí nhớ.
- Hệ miễn dịch & Dị ứng: Làm suy giảm hệ thống phòng thủ tự nhiên, gây kích ứng mắt, mũi và da nghiêm trọng.
Nguyên nhân gây ra bụi mịn PM2.5
Bụi mịn hình thành từ hai nhóm nguồn chính:
Nguồn nhân tạo
Phần lớn bụi mịn tại các đô thị đến từ hoạt động của con người, bao gồm:
- Phát thải trực tiếp: Khí thải từ phương tiện giao thông (xe máy, ô tô), bụi từ các công trình xây dựng, khói từ nhà máy công nghiệp và việc đốt nhiên liệu thô (rác thải, củi, than đá).
- Phát thải thứ cấp: Các hạt bụi không thải trực tiếp mà hình thành trong khí quyển khi các khí như lưu huỳnh dioxide (SO2) hoặc nitơ oxit (NOx) gặp ánh sáng mặt trời hoặc độ ẩm.
Nguồn tự nhiên
Các hiện tượng như cháy rừng quy mô lớn, bụi đất từ sa mạc hoặc các đợt bão cát cũng làm tăng nồng độ PM2.5 trong không khí.
Làm thế nào để bảo vệ sức khỏe khi không khí bị ô nhiễm
Khi ra ngoài
- Sử dụng khẩu trang chuyên dụng: Nên dùng loại N95, N99 hoặc đạt chuẩn FFP2 có màng lọc tĩnh điện. Khẩu trang y tế thông thường không đủ khả năng chặn PM2.5. Nếu dùng khẩu trang y tế, hãy đeo 2 lớp và đảm bảo khẩu trang phải khít với khuôn mặt.
- Thay đổi thói quen: Hạn chế ra ngoài vào giờ cao điểm; theo dõi chỉ số AQI qua các ứng dụng như AirVisual hoặc IQAir; tránh tập thể dục cường độ cao ngoài trời khi không khí ô nhiễm để hạn chế việc hít sâu lượng lớn bụi vào phổi.
Trong nhà
- Sử dụng máy lọc không khí: Chọn thiết bị có màng lọc HEPA để giữ lại các hạt bụi nhỏ tới 0.3 micromet. Nên bật máy trước khi vào phòng và thay màng lọc định kỳ.
- Kiểm soát không gian: Đóng kín cửa sổ và cửa ra vào khi nồng độ bụi ngoài trời cao. Vệ sinh nhà cửa thường xuyên bằng khăn ẩm hoặc máy hút bụi có bộ lọc HEPA để tránh bụi bay tán loạn.
- Trồng cây xanh: Có thể hỗ trợ làm sạch không khí nhưng không thể thay thế hoàn toàn máy lọc không khí khi nồng độ ô nhiễm quá cao.
