Dữ liệu khí hậu mới nhất cho thấy năm 2026 có khả năng cao nhất trong lịch sử quan trắc nhờ hiện tượng El Niño tăng tốc. Nền nhiệt toàn cầu đang chịu tác động kép từ chu kỳ tự nhiên này và xu hướng tích tụ nhiệt dài hạn do hoạt động công nghiệp.
Kỷ lục nhiệt độ 2026 và vai trò của El Nino
Dữ liệu từ Berkeley Earth cho thấy xác suất năm 2026 vượt kỷ lục nóng nhất do 2024 giữ, tăng vọt từ 7% hồi tháng 3 lên 35%. Nhà khoa học James Hansen, cựu Giám đốc khoa học khí hậu NASA, cũng nhận định nền nhiệt sẽ tiếp tục phá vỡ các mốc trước đó.
El Niño – hiện tượng ấm lên tạm thời ở vùng xích đạo Thái Bình Dương – là yếu tố chính thúc đẩy xu hướng này. Dự báo cho thấy sự bùng nổ của hiện tượng này ở cường độ chưa từng có, giải phóng khối nhiệt khổng lồ tích tụ dưới đại dương vào khí quyển.
Vì đại dương đã hấp thụ tới 90% lượng nhiệt dư thừa, đợt sóng nhiệt lần này hứa hẹn tác động mạnh mẽ hơn hẳn. Tính đến nay, 2026 đứng thứ 3 trong bảng xếp hạng các năm nóng nhất, sau 2024 và 2025.
Dù vậy, nhiệt độ bề mặt biển toàn cầu từ tháng 5 đã san bằng con số của 2024. Với việc đại dương phủ hơn 70% diện tích Trái Đất, phần nhiệt lượng này thường cần một tháng rưỡi để thẩm thấu đầy đủ vào nhiệt độ trung bình hành tinh.
Xu hướng nóng lên 1.400 năm và mức tăng nhiệt độ
Nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature Geoscience phân tích dữ liệu từ 511 địa điểm trên 7 khu vực lục địa, kéo dài 1.400 năm. Kết quả cho thấy xu hướng mát mẻ lâu dài của hành tinh đã bị đảo ngược vào cuối thế kỷ 19.
Trong thế kỷ 20, nhiệt độ trung bình toàn cầu cao hơn 0,4 độ C so với nền nhiệt 500 năm trước. Từ 1971 đến 2000, Trái Đất trải qua thời kỳ nóng hơn bất kỳ thời điểm nào trong vòng 1.400 năm qua. Xu hướng này tăng tốc mạnh khi lượng khí thải CO2 đạt mức kỷ lục.
So với thời kỳ tiền công nghiệp (1850 – 1900), mức ấm lên hiện tại đã vượt xa các ngưỡng an toàn. Cơ quan Copernicus xác nhận năm 2023 đã đẩy nền nhiệt toàn cầu tăng 1,48 độ C. Đây được coi là mức nhiệt cao nhất trong 100.000 năm qua. Các quốc gia tham gia Thỏa thuận Paris năm 2015 từng cam kết giữ mức tăng không vượt quá 1,5 độ C.
Các hiện tượng thời tiết cực đoan đi kèm
Sự nóng lên toàn cầu là nguyên nhân chính dẫn đến các hiện tượng khí hậu bất thường. Tháng 9 vừa qua đã lập kỷ lục là khoảng thời gian nóng nhất trong vòng 30 năm qua. Các vùng như Siberia, Trung Đông, Nam Mỹ và Australia đều chứng kiến mức nhiệt độ tăng cao bất thường.
Tại châu Âu, tháng 9 năm nay cũng ghi nhận mức nhiệt độ cao hơn khoảng 0,2 độ C so với cùng kỳ năm 2018. Mùa hè vừa rồi đặc biệt khắc nghiệt ở những khu vực chưa từng quen với nhiệt độ vượt quá 38 độ C, gây ra tình trạng mất ngủ và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người.
Tần suất cháy rừng và bão cũng gia tăng. Diện tích bị cháy rừng ở California đã tăng lên mỗi năm kể từ 1950. Nhấn mạnh biến đổi khí hậu đang khiến các đợt nắng nóng cực đoan xuất hiện với cường độ ngày càng lớn.
Thung lũng Chết – "Chảo lửa" của Trái Đất
Vị trí địa lý của Thung lũng Chết nằm giữa ranh giới hai bang California và Nevada thuộc Hoa Kỳ. Với đặc điểm khí hậu cực đoan, nơi đây được xem là vùng khô hạn và nóng bức nhất trên Trái Đất. Địa hình lòng chảo cùng vòng đai núi cao bao bọc đã kiến tạo nên cơ chế giữ nhiệt tự nhiên, khiến nhiệt độ mùa hạ thường xuyên phá mốc 49°C, trong khi mùa đông có thể xuống dưới 0°C. Lượng nước mưa trung bình mỗi năm tại đây chỉ vỏn vẹn 42mm.
Kỷ lục nhiệt độ cao nhất từng được đo đạc là 56,7°C, ghi nhận tại trạm Furnace Creek vào ngày 10 tháng 7 năm 1913. Tuy nhiên, danh hiệu “nơi nóng nhất hành tinh” này từng bị tranh chấp khi kỷ lục 58°C tại El Azizia, Libya, được ghi lại vào năm 1922.
Phải mãi đến năm 2020, Tổ chức Khí tượng Thế giới mới chính thức công nhận lại Thung lũng Chết là nơi có nhiệt độ kỷ lục, sau khi xác định dữ liệu của Libya năm 1922 không còn giá trị do sai sót về thiết bị đo lường. Sự công nhận này đánh dấu sự trở lại của Thung lũng Chết sau một khoảng thời gian gần 90 năm.
Bối cảnh Việt Nam và thách thức thích nghi
Tại Việt Nam, hiện tượng El Niño 2026 dự báo sẽ kéo theo nắng nóng kéo dài, hạn hán và thiếu nước cục bộ, đặc biệt ở miền Trung và Nam Bộ. Người dân cần chủ động tích trữ nước, điều chỉnh mùa vụ và theo dõi chặt chẽ cảnh báo khí tượng thủy văn để giảm thiểu rủi ro.
