Tháng 4 đến tháng 5 là cao điểm nắng nóng nhất ở miền Nam, nhiệt độ có thể lên tới 39 độ C. Giai đoạn này đánh dấu sự giao thoa giữa cuối mùa khô và đầu mùa mưa, khi các hệ thống áp cao và rãnh nhiệt đới cùng tác động khiến nền nhiệt toàn khu vực tăng mạnh.

Nguyên nhân miền Nam nắng nhiều vào mùa khô

Vị trí địa lý của miền Nam nằm trọn trong nội chí tuyến Bắc bán cầu, thuộc vùng khí hậu cận xích đạo gió mùa, khiến khu vực này luôn nhận được lượng bức xạ từ Mặt Trời cao và ổn định suốt cả năm. Tuy nhiên, sự chênh lệch rõ rệt giữa mùa nắng và mùa mưa lại bắt nguồn từ hệ thống gió mùa.

Vào mùa khô, gió mùa Đông Bắc thổi từ cao áp lục địa châu Á xuống mang theo không khí khô và lạnh. Khối không khí này làm giảm độ ẩm, ngăn cản quá trình ngưng tụ tạo mây. Kết quả là bầu trời quang đãng, ánh nắng chiếu thẳng xuống mặt đất mà không bị che khuất, dẫn đến những ngày nắng liên tục kéo dài.

Vì sao miền Nam không có mùa đông lạnh như miền Bắc?

Miền Nam không trải qua mùa đông lạnh giá như miền Bắc nhờ vị trí địa lý đặc thù. Khu vực này nằm sâu trong vùng nội chí tuyến Bắc bán cầu, cụ thể từ vĩ tuyến 8°B đến 17°B. Chính vì ở vĩ độ thấp nên góc chiếu của Mặt Trời quanh năm luôn lớn, giúp lượng nhiệt hấp thụ duy trì ở mức cao ổn định.

Bên cạnh yếu tố vĩ độ, dãy Trường Sơn cùng khoảng cách địa lý xa xôi khiến gió mùa Đông Bắc bị suy yếu nghiêm trọng trước khi kịp tác động đến khu vực phía Nam. Kết quả là nhiệt độ trung bình năm tại đây chỉ dao động trong khoảng 25–27°C và không bao giờ hạ thấp dưới 20°C vào bất kỳ thời điểm nào. Với nền nhiệt độ luôn ấm áp như vậy, điều kiện cần thiết để hình thành mùa đông theo đúng chuẩn mực khí hậu học không hề tồn tại.

Cao điểm mùa nắng nóng năm nay sẽ xảy ra từ tháng 5 đến tháng 7

Theo dự báo từ các cơ quan khí tượng, đỉnh điểm của nắng nóng gay gắt năm nay sẽ diễn ra trong khoảng thời gian từ tháng 5 đến tháng 7. Bước sang tháng 4, nhiệt độ đã tăng vọt, đặc biệt tại khu vực Đông Nam Bộ bao gồm Tây Ninh, TP.HCM và Đồng Nai, nơi có nơi ghi nhận mức nhiệt lên tới 36–39°C. Sang tháng 5, dù chính thức bước vào giai đoạn chuyển mùa, nắng nóng vẫn duy trì do áp cao cận nhiệt đới hoạt động mạnh, liên tục khống chế khu vực và hạn chế hình thành mây đối lưu.

Ông Trần Văn Hưng, Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, giải thích ban ngày trời ít mây khiến bức xạ mặt trời chiếu trực tiếp, không khí từ trên cao hạ xuống càng làm gia tăng cảm giác oi nóng. Nhiệt độ miền Đông dao động 35–38°C, miền Tây 33–36°C. Hiệu ứng đảo nhiệt đô thị tại TP.HCM cũng khiến nhiệt độ cảm nhận thực tế cao hơn 3–5°C so với trạm khí tượng.

Sang tháng 6 và tháng 7, hiện tượng "hạn Bà Chằn" giữa mùa mưa trở thành nguyên nhân chính kéo dài đợt nóng. Chuyên gia Lê Thị Xuân Lan phân tích, gió mùa Tây Nam suy yếu kết hợp El Niño đang ở cường độ rất mạnh khiến mưa phân bố không đều.

Từ đầu tháng 6, số ngày nắng nóng tăng cao, nền nhiệt duy trì 34–35°C kèm độ ẩm lớn gây oi bức. Dự báo khu vực còn một đợt hạn Bà Chằn nữa vào tháng 8, xen kẽ các đợt mưa dông dữ dội. Sự đan xen giữa nắng gắt buổi trưa và mưa rào chiều tối khiến không khí khó thoát nhiệt, tạo cảm giác oi bức kéo dài suốt giai đoạn đầu hè.

Khách tham quan hay quan tâm đến đặc điểm thời tiết hàng tháng và tổng lượng nắng trong năm. Miền Nam ghi nhận trung bình từ 2.100 đến 2.800 giờ nắng/năm, chủ yếu vào mùa khô. Đồng bằng sông Cửu Long có số giờ nắng trung bình khoảng 2.200 đến 2.700 giờ/năm, là khu vực có lượng nắng cao nhất cả nước.

Thời tiết phân hóa rõ theo từng giai đoạn. Đầu mùa khô (tháng 11–12), nhiệt độ 23–31°C, trời trong xanh dễ chịu. Giữa mùa (tháng 1–2), nhiệt độ 24–30°C, độ ẩm thấp, thích hợp cho du lịch biển. Cuối mùa (tháng 3–4), nhiệt độ 27–39°C, nắng gay gắt nhất năm. Giai đoạn chuyển mùa (tháng 5) bắt đầu có mưa giao mùa xen kẽ nắng nóng.

Dù là mùa mưa, mỗi ngày thường bắt đầu bằng nắng ráo. Mưa dông chỉ tập trung vào chiều tối, thường từ 14–17 giờ. Câu nói quen thuộc “Sài Gòn sáng nắng chiều mưa” phản ánh chính xác nhịp điệu khí hậu này. Tổng lượng mưa trong mùa mưa dao động 1.500–2.000 mm, chiếm hơn 90% tổng lượng mưa cả năm.

Ảnh hưởng của nắng nóng đến đời sống và sản xuất

Nắng nóng gay gắt tác động trực tiếp đến nông nghiệp và sinh hoạt đô thị. Trong sản xuất, nông dân phải liên tục tưới nước cho cây trồng, đối mặt với nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn vào cuối mùa khô. Nhu cầu điện tăng mạnh gây quá tải cục bộ. Người dân ra đường cần trang bị kín, hạn chế hoạt động ngoài giờ nắng gắt. Nhóm đối tượng dễ tổn thương như người cao tuổi và trẻ nhỏ cần được chăm sóc đặc biệt để tránh kiệt sức và sốc nhiệt.