Hội nghị COP là nơi các bên tham gia Công ước khung Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu họp mặt để đối thoại. Tên gọi này xuất phát từ cụm từ tiếng Anh Conference of the Parties. Sự kiện thường niên này giúp đánh giá tiến độ thực hiện các thỏa thuận khí hậu và điều chỉnh các mục tiêu giảm phát thải.

Tại COP30 tổ chức ở Brazil, các quốc gia tập trung vào bảo vệ rừng, huy động nguồn lực 125 tỷ USD và lộ trình chuyển đổi năng lượng. Nội dung cốt lõi xoay quanh việc giữ nhiệt độ Trái đất tăng không quá 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp.

Cop là viết tắt của từ gì và lịch sử hình thành

Viết tắt của Conference of the Parties, COP mang nghĩa là Hội nghị các bên tham gia Công ước khung Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC). Sự kiện này bắt đầu từ tháng 3 năm 1995 tại Berlin (Đức) khi công ước chính thức có hiệu lực, trở thành cơ chế ngoại giao khí hậu thường niên.

Tại COP3 diễn ra vào tháng 12 năm 1997 ở Kyoto (Nhật Bản), các bên đã thông qua Nghị định thư Kyoto với mục tiêu cắt giảm 5,2% lượng khí thải so với mức năm 1990 trong giai đoạn 2008–2012. Bước ngoặt lớn tiếp theo là COP21 năm 2015, nơi hơn 195 quốc gia nhất trí thông qua Thỏa thuận Paris, cam kết kiểm soát mức tăng nhiệt độ dưới 2°C.

Sau đó, COP26 tổ chức từ ngày 31/10 đến 12/11/2021 tại Glasgow (Scotland) – vốn bị hoãn một năm do đại dịch – đã yêu cầu các nước rà soát lại Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) và ban hành Hiệp ước Khí hậu Glasgow. Chuỗi hội nghị này tiếp tục với COP30 diễn ra từ ngày 10 đến 21 tháng 11 năm 2025 tại Belem (Brazil), nơi các bên tham gia tiếp tục đánh giá tiến độ thực hiện các mục tiêu khí hậu đã đề ra.

Bối cảnh và ý nghĩa của hội nghị thượng đỉnh khí hậu

Diễn ra tại Belem, “cửa ngõ của rừng Amazon”, hội nghị COP30 được xem là bước ngoặt khi các quốc gia thống nhất kế hoạch cắt giảm khí thải chi tiết đến năm 2035. Bối cảnh này trở nên phức tạp khi Brazil, nước chủ nhà, bị chỉ trích vì phê duyệt hoạt động khoan dầu mới tại cửa sông Amazon, dù Tổng thống nước này khẳng định cam kết bảo vệ rừng và khai thác năng lượng có trách nhiệm.

Tình trạng khẩn cấp khí hậu đang hiện hữu rõ rệt: năm 2024 là năm nóng nhất từng được ghi nhận, với nhiệt độ bình quân toàn cầu đã tăng thêm 1,1°C, đẩy mức tăng nhanh đến ngưỡng báo động đỏ.

Liên Hợp Quốc cảnh báo nếu không hành động ngay, nhiệt độ sẽ vượt mốc 1,5°C trong hai thập kỷ tới. Chính sách khí hậu của các bên có thể khiến Trái Đất nóng lên 2,8°C, dù các cam kết mới giúp giảm mức tăng xuống còn 2,3-2,5°C, nhưng hậu quả nghiêm trọng vẫn được dự báo. Mục tiêu 1,5°C không còn là lý thuyết mà là ranh giới sinh tồn, đặt áp lực lớn lên tính nhất quán trong chính sách của các quốc gia.

Các chủ đề trọng tâm được bàn bạc tại hội nghị

Các phiên đàm phán xoay quanh ba trụ cột chính: giảm phát thải, thích ứng và tài chính khí hậu. Tại Glasgow, trọng tâm là cơ chế “bánh cóc” 5 năm một lần nhằm nâng cao cam kết NDC, cùng với sự đồng thuận về Hiệp ước Khí hậu Glasgow – thỏa thuận đầu tiên đề cập rõ ràng đến việc giảm dần sử dụng than.

Hơn 140 quốc gia, chiếm 90% GDP toàn cầu, đã cam kết đạt mức phát thải ròng bằng không. Các thảo luận cũng đi sâu vào mua bán phát thải carbon và cơ chế tài chính cho các nước đang phát triển.

Sang COP30, chủ đề chuyển dịch sang bảo vệ rừng, huy động tài chính và chuyển đổi năng lượng, với đề xuất từ Brazil thành lập quỹ 125 tỷ USD để hỗ trợ các quốc gia gìn giữ rừng. Vấn đề giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, từng được nhắc đến lần đầu tại COP28 năm 2023, vẫn tiếp tục là trọng tâm.

Năng lượng tái tạo, điện mặt trời, đang tăng tốc mạnh mẽ và lần đầu tiên vượt than đá để trở thành nguồn điện lớn nhất toàn cầu trong nửa đầu năm 2025. Tài chính khí hậu vẫn là điểm nghẽn, khi các nước nghèo đòi hỏi nguồn lực ổn định trong khi các nhà tài trợ ưu tiên giảm thiểu rủi ro có tính sinh lời.

Cam kết và đóng góp của việt nam tại các kỳ hội nghị

Tại COP26, hơn 100 quốc gia cùng tham gia rà soát lại các cam kết tự nguyện về cắt giảm khí thải. Đoàn đại biểu cấp cao do Thủ tướng Phạm Minh Chính dẫn đầu đã thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc chuyển đổi năng lượng và giảm thiểu phát thải.

Cụ thể, Việt Nam nhất trí chấm dứt việc đốt than cho các ngành kinh tế chủ lực vào khoảng năm 2030, song song với việc đẩy mạnh năng lượng tái tạo và tiết kiệm năng lượng. Bên lề hội nghị, TS. Nguyễn Đình Giang Nam thuộc Trường Đại học Cần Thơ đã chia sẻ về thực trạng cạn kiệt tầng nước ngầm tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo mô hình khí hậu vùng PRECIS, nhiệt độ mùa khô ở khu vực này dự kiến tăng từ mức 33–35°C lên 35–37°C, kèm theo đó là sự suy giảm 10–20% lượng mưa đầu vụ và khoảng 20% tổng lượng mưa hàng năm. Hướng tới COP30, Việt Nam tiếp tục rà soát chính sách, xây dựng kế hoạch hành động chi tiết và chủ động tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế về chuyển giao công nghệ.

Những nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính luôn đi đôi với thích ứng biến đổi khí hậu, tập trung bảo vệ vùng ven biển và Đồng bằng sông Cửu Long, thúc đẩy nông nghiệp bền vững, quản lý rừng chặt chẽ và nâng cao khả năng thích ứng cho cộng đồng.

Những thách thức và tranh cãi xung quanh hội nghị

Mặc dù COP ghi nhận những bước tiến nhất định, nhưng việc thực thi vẫn gặp nhiều rào cản do sự chênh lệch lợi ích giữa các quốc gia. Tại hội nghị COP26, động thái dừng hỗ trợ điện than bị giảm nhiệt nhờ sự tác động từ Ấn Độ và Trung Quốc. Ấn Độ cam kết giảm một nửa nhu cầu năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch vào năm 2030, còn Trung Quốc hướng tới mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2060.

Tuy nhiên, các nước phát triển chưa đáp ứng đầy đủ cam kết cung cấp 100 tỷ USD cho các nước đang phát triển, khiến nhóm OECD tụt hậu so với mục tiêu. Tình hình trở nên phức tạp hơn tại COP30 khi chính quyền Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump không cử phái đoàn cấp cao tham dự, điều này xuất phát từ quyết định rút khỏi Thỏa thuận Paris của Mỹ và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến trình đàm phán.

Brazil vấp phải chỉ trích nặng nề vì hoạt động khoan dầu tại vùng cửa sông Amazon trong lúc đang chủ trì hội nghị bảo vệ môi trường. Những thách thức lớn khác bao gồm nguồn lực tài chính eo hẹp và năng lực công nghệ hạn chế của các quốc gia đang phát triển, cùng với sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các bộ ngành và địa phương làm chậm trễ việc thực hiện các nghị quyết.

COP là tên viết tắt của hội nghị nào liên quan đến khí hậu? COP là viết tắt của Conference of the Parties, tức Hội nghị các bên tham gia Công ước khung Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu.

Đây là cơ quan ra quyết định cao nhất của UNFCCC, quy tụ các quốc gia thành viên hàng năm để đánh giá tiến độ ứng phó và thống nhất biện pháp. Cách đọc Cop26 là C-O-P hai sáu, được phát âm từng chữ cái trong tiếng Anh và ghép số thứ tự.

Hội nghị này không phải là tổ chức độc lập mà là diễn đàn ngoại giao thường niên. Các bên tham gia tự nguyện đưa ra cam kết NDC, sau đó được rà soát định kỳ 5 năm một lần. Cơ chế này đảm bảo tính linh hoạt nhưng cũng đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt.

Những tranh luận xoay quanh việc phân bổ trách nhiệm tài chính, chuyển giao công nghệ và lộ trình loại bỏ nhiên liệu hóa thạch. COP30 tiếp tục củng cố khung pháp lý này, nhấn mạnh vào hành động cụ thể thay vì tuyên bố chung.