Khí hậu Hưng Yên mang tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm đặc trưng của đồng bằng châu thổ sông Hồng, nổi bật với sự phân hóa bốn mùa xuân – hạ – thu – đông rõ rệt, nền nhiệt độ trung bình năm dao động từ 23,2°C đến 23,6°C, tổng lượng mưa trung bình năm đạt từ 1.450 mm đến 1.650 mm và độ ẩm không khí trung bình duy trì ở mức cao 85% – 87%. Nằm hoàn toàn trong vùng lõi đồng bằng Bắc Bộ được bao bọc bởi hai con sông lớn là sông Hồng và sông Luộc, Hưng Yên có địa hình bằng phẳng đón trọn các luồng hoàn lưu gió mùa Đông Bắc lạnh ẩm vào mùa đông và gió mùa Đông Nam, gió Tây Nam khô nóng vào mùa hè, kiến tạo nên nền sinh thái nông nghiệp trù phú bậc nhất miền Bắc gắn liền với thương hiệu nhãn lồng Phố Hiến trứ danh và bề dày văn hóa ngàn năm đất kinh kỳ xưa.
- Kiểu khí hậu chủ đạo: Nhiệt đới gió mùa ẩm có mùa đông lạnh, không có địa hình núi non che chắn, đón gió hoàn lưu lục địa và duyên hải trực diện.
- Nền nhiệt độ trung bình năm: Đạt khoảng 23,4°C; mùa hè nắng nóng gay gắt kéo dài với nhiệt độ đỉnh điểm có thể chạm ngưỡng 39,5°C – 41,0°C, mùa đông rét buốt có nhiệt độ thấp nhất hạ xuống dưới 8°C – 9°C.
- Chế độ mưa & độ ẩm: Lượng mưa năm từ 1.450 – 1.650 mm, tập trung hơn 80% – 85% vào mùa mưa hè (tháng 5 – 10); độ ẩm không khí luôn ở mức cao trên 85%, mùa xuân xuất hiện hiện tượng nồm ẩm kéo dài.
- Hệ thống sông ngòi điều hòa: Sông Hồng ở phía Tây và sông Luộc ở phía Nam cung cấp lượng nước ngọt dồi dào, bồi đắp dải đất phù sa màu mỡ và tạo nên vi khí hậu vùng đồng bãi mát dịu hơn nội đồng.
- Theo dõi diễn biến thời tiết: Cập nhật nhiệt độ theo giờ, khả năng mưa dông và chất lượng không khí chi tiết tại dự báo thời tiết Hưng Yên hôm nay trên hệ thống ThoiTietHomNay.
1. Vị trí địa lý và các nhân tố hình thành đặc trưng khí hậu Hưng Yên
Tỉnh Hưng Yên tọa lạc ở trung tâm của đồng bằng sông Hồng, nằm trong tam giác kinh tế trọng điểm Bắc Bộ (Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh). Về tọa độ địa lý, Hưng Yên trải dài từ 20°36′ đến 21°00′ vĩ độ Bắc và từ 105°53′ đến 106°15′ kinh độ Đông. Tỉnh tiếp giáp với thủ đô Hà Nội và tỉnh Bắc Ninh ở phía Bắc, tỉnh Hải Dương ở phía Đông, tỉnh Hà Nam ở phía Tây và tỉnh Thái Bình ở phía Nam:
Đặc trưng khí hậu của tỉnh Hưng Yên được định hình bởi 3 nhân tố địa lý tự nhiên và cơ chế hoàn lưu khí quyển cốt lõi:
- Bức xạ mặt trời nhiệt đới dồi dào: Nằm ở vành đai nội chí tuyến Bắc bán cầu, Hưng Yên tiếp nhận nguồn năng lượng bức xạ mặt trời hàng năm rất phong phú. Tổng lượng bức xạ mặt trời trung bình năm đạt từ 118 đến 125 kcal/cm²/năm, với số giờ nắng trung bình dao động từ 1.550 đến 1.700 giờ/năm. Nguồn quang năng này tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình quang hợp, tích lũy lượng đường tự nhiên tuyệt hảo cho các giống nhãn tiến vua, cam đường canh Văn Giang và cây cảnh chất lượng cao.
- Cơ chế hoàn lưu gió mùa luân chuyển đối nghịch: Khí hậu Hưng Yên là chiến trường giao tranh trực tiếp giữa hai khối không khí lớn:
- Gió mùa Đông Bắc (gió bấc): Thống trị từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau. Khối không khí cực đới từ lục địa Á – Âu tràn xuống biến Hưng Yên thành một trong những vùng có mùa đông lạnh rõ rệt nhất so với các khu vực cùng vĩ độ trên thế giới. Nửa đầu mùa đông khô hanh buốt giá, nửa cuối mùa đông ẩm ướt với mưa phùn dầm dề.
- Gió mùa Tây Nam và Đông Nam: Chi phối thời tiết từ tháng 5 đến tháng 9. Gió mùa Đông Nam mang theo khối không khí đại dương ẩm ướt từ vịnh Bắc Bộ vào gây mưa lớn; xen kẽ vào đó là các đợt gió phơn Tây Nam (gió Lào) vượt qua dãy Trường Sơn bị sấy khô và hun nóng, đẩy nhiệt độ tại các cánh đồng Hưng Yên lên mức ngột ngạt gay gắt.
- Địa hình hoàn toàn bằng phẳng không có núi che chắn: Khác biệt hoàn toàn với các tỉnh trung du miền núi lân cận như Phú Thọ hay Ninh Bình, địa hình Hưng Yên hoàn toàn là đồng bằng phù sa cổ và bãi bồi ven sông, không có bất kỳ ngọn đồi hay ngọn núi nào cản trở gió. Do đó, tỉnh đón nhận hoàn toàn năng lượng nắng mặt trời trên 100% diện tích và chịu tác động trực tiếp của các đợt không khí lạnh cũng như gió dông mùa hè mà không bị hiện tượng bóng mưa hay khuất gió địa hình.

2. Bức tranh diễn biến thời tiết qua bốn mùa rõ rệt tại vùng đất Hưng Yên
Là một trong những tỉnh tiêu biểu cho nhịp điệu sinh thái đồng bằng Bắc Bộ, khí hậu Hưng Yên thể hiện sự chuyển dịch 4 mùa rành mạch và sống động:
2.1. Mùa xuân (Tháng 2 đến tháng 4): Nồm ẩm, mưa phùn và mùa hoa nhãn đơm bông
Mùa xuân bắt đầu khi các đợt gió mùa Đông Bắc suy yếu dần và lệch hướng thổi qua biển Đông trước khi tràn vào đất liền:
- Nhiệt độ trung bình mùa xuân dao động ôn hòa trong khoảng 18,5°C đến 24,0°C. Bầu trời chuyển sang màu trắng đục, độ che phủ mây cao từ 85% đến 95%.
- Hiện tượng thời tiết điển hình nhất là mưa phùn lất phất kéo dài nhiều ngày kết hợp với độ ẩm không khí tăng vọt lên trên 90% – 95%, gây ra hiện tượng “nồm ẩm” sàn nhà và tường nhà đọng nước nhớp nháp.
- Tuy nhiên, tiết trời mưa xuân ấm áp chính là chất xúc tác sinh học quý báu đánh thức những hàng triệu cây nhãn lồng Phố Hiến đâm chồi nảy lộc và bung hoa trắng ngà thơm ngát, thu hút hàng vạn đàn ong mật về làm tổ tạo nên mùa mật ong hoa nhãn trứ danh.
2.2. Mùa hè (Tháng 5 đến tháng 8): Nắng nóng gay gắt kéo dài và những cơn mưa dông giải nhiệt
Mùa hè là giai đoạn thời tiết khắc nghiệt nhất trong năm tại Hưng Yên với sự thống trị của bức xạ mặt trời cực đại:
- Nền nhiệt độ trung bình mùa hè đạt từ 28,5°C đến 29,8°C. Trong các đợt nắng nóng diện rộng đỉnh điểm vào tháng 6 và tháng 7, nhiệt độ thực tế vào ban ngày có thể lên tới 39°C – 41°C. Dưới tác động của hiệu ứng bức xạ phản xạ từ đồng ruộng và hiện tượng đảo nhiệt đô thị tại các trung tâm công nghiệp như Mỹ Hào, Văn Lâm, cảm giác nóng bức ngột ngạt kéo dài đến tận đêm khuya.
- Bên cạnh nắng nóng, mùa hè cũng là mùa có chỉ số UV ở Hưng Yên chạm đỉnh báo động đỏ và là mùa mưa lớn nhất trong năm. Theo quy luật thủy văn, lượng mưa mùa hè chiếm hơn 80% tổng vũ lượng cả năm. Mưa thường xuất hiện dưới dạng dông nhiệt vào chiều tối sau những ngày nắng bỏng rát.
- Từ tháng 7 đến tháng 8, ảnh hưởng của hoàn lưu bão biển Đông thường trút xuống lượng mưa rất lớn, đe dọa các vùng canh tác trũng thấp và đòi hỏi hệ thống trạm bơm tiêu úng phải vận hành hết công suất.

2.3. Mùa thu (Tháng 9 đến tháng 11): Tiết trời trong trẻo, mùa đẹp nhất để khám phá Phố Hiến
Mùa thu được nhất trí bình chọn là thời điểm du lịch Hưng Yên lý tưởng và thơ mộng nhất trong năm. Khi các cơn bão mùa hè thưa dần, gió heo may se lạnh bắt đầu thổi nhẹ qua các rặng nhãn ven sông Hồng:
- Nhiệt độ mùa thu vô cùng dễ chịu, dao động ôn hòa từ 22°C đến 26°C, độ ẩm không khí giảm xuống mức lý tưởng 75% – 78%, trời cao trong xanh không gợn mây.
- Đây là thời khắc thu hoạch chính vụ của nhãn lồng Hưng Yên. Khắp các ngả đường từ Văn Giang, Khoái Châu đến thành phố Hưng Yên thơm nức mùi nhãn chín ngọt lành. Bầu không khí thanh bình, trầm mặc của hồ Bán Nguyệt, đền Mẫu và chùa Chuông trong nắng thu vàng như rót mật tạo nên sức hút khó cưỡng cho du khách gần xa.
2.4. Mùa đông (Tháng 12 đến tháng 1): Rét buốt, hanh khô và sương mù
Mùa đông tại Hưng Yên chịu sự khống chế toàn diện của các đợt không khí lạnh cực đới phương Bắc. Theo số liệu quan trắc khí tượng quốc gia, tháng lạnh nhất ở Hưng Yên rơi vào tháng 1 với nền nhiệt trung bình từ 16,0°C – 16,5°C; trong các đợt rét đậm nhiệt độ ban đêm có thể hạ xuống dưới 8°C – 9°C.
Mùa đông Hưng Yên cũng chia thành hai pha rất rõ rệt:
- Nửa đầu mùa đông (Tháng 12): Rét khô hanh, ban ngày trời hanh vàng, ban đêm nhiệt độ tụt sâu buốt giá, độ ẩm không khí hạ thấp khiến da dẻ nứt nẻ.
- Nửa cuối mùa đông (Tháng 1 đến tháng 2): Rét ẩm thấu xương, bầu trời u ám nhiều mây, mưa phùn dầm dề kết hợp gió bấc thổi qua mặt nước các nhánh sông làm tăng cảm giác tê buốt cóng buốt ngoài trời.

3. Sự phân hóa 3 tiểu vùng vi khí hậu độc đáo theo lưu vực sông tại Hưng Yên
Mặc dù toàn tỉnh là địa hình đồng bằng bằng phẳng không có đồi núi, nhưng sự hiện diện của hai con sông lớn và khoảng cách tiếp cận mặt nước tạo nên 3 tiểu vùng vi khí hậu có sắc thái rất riêng:
3.1. Tiểu vùng đồng bãi phù sa ven sông Hồng (Văn Giang, Khoái Châu, Kim Động, TP Hưng Yên)
Nằm dọc theo hành lang phía Tây của tỉnh, trải dài hàng chục kilômét ven đê tả ngạn sông Hồng:
- Khí hậu chịu tác động điều hòa mạnh mẽ của dòng chảy mặt nước sông Hồng rộng lớn. Vào mùa hè, gió sông làm mát dịu bầu không khí oi ả, giảm nhiệt độ từ 1°C – 1,5°C so với các huyện sâu trong nội đồng.
- Độ ẩm không khí duy trì ổn định, đất phù sa tơi xốp màu mỡ thoát nước nhanh. Đây là “vương quốc” của các vùng chuyên canh nông nghiệp công nghệ cao: vựa hoa cây cảnh Văn Giang, vùng cam canh bưởi Diễn và thủ phủ nhãn lồng Phố Hiến trứ danh.
3.2. Tiểu vùng đồng bằng nội đồng trũng thấp (Ân Thi, Yên Mỹ, Mỹ Hào)
Chiếm trọn vùng trung tâm và phía Bắc của tỉnh, nơi tập trung nhiều khu công nghiệp và cánh đồng lúa nước thâm canh:
- Do nằm xa các dòng sông lớn, khả năng lưu thông gió tự nhiên kém hơn. Mùa hè biên độ nhiệt ngày đêm lớn, hiện tượng tích tụ nhiệt trên mặt ruộng trũng và các khu đô thị bê tông hóa khiến cảm giác oi bức ngột ngạt rất nặng nề.
- Mùa mưa hè, do địa hình trũng lòng máng nên đây là vùng có nguy cơ ngập úng nội đồng cao nhất tỉnh nếu các trạm bơm tiêu không kịp vận hành xả nước ra sông Bắc Hưng Hải.
3.3. Tiểu vùng duyên giang ven sông Luộc (Tiên Lữ, Phù Cừ)
Nằm ở cực Nam của tỉnh, nơi tiếp giáp với tỉnh Thái Bình dọc theo dòng sông Luộc:
- Chịu ảnh hưởng giao thoa giữa khí hậu đồng bằng Bắc Bộ và luồng gió biển thổi ngược từ cửa Ba Lạt qua sông Luộc.
- Mùa hè đón gió biển tương đối mát mẻ, lượng mưa trung bình năm cao hơn vùng nội đồng từ 50 – 100 mm. Mùa đông ít chịu cái rét khô khắc nghiệt bằng phía Bắc nhưng độ ẩm không khí vào mùa xuân lại duy trì ở mức rất cao.

4. Bảng tổng hợp số liệu khí hậu 12 tháng tại trạm khí tượng thủy văn Hưng Yên
Dưới đây là chuỗi số liệu khí hậu quan trắc thực tế trung bình nhiều năm được tổng hợp từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia tại trạm khí tượng Hưng Yên, phản ánh chính xác nhịp biến động các chỉ số thời tiết 12 tháng trong năm:
| Tháng | Nhiệt độ TB (°C) | Nhiệt độ Cao/Thấp (°C) | Lượng mưa (mm) | Độ ẩm TB (%) | Số giờ nắng (giờ) |
|---|---|---|---|---|---|
| Tháng 1 | 16,4 | 19,6 / 13,8 | 22,5 | 85 | 74 |
| Tháng 2 | 17,6 | 20,5 / 15,2 | 26,8 | 88 | 46 |
| Tháng 3 | 20,5 | 23,6 / 18,1 | 48,2 | 90 | 48 |
| Tháng 4 | 24,3 | 27,8 / 21,6 | 92,4 | 88 | 92 |
| Tháng 5 | 27,8 | 31,9 / 24,7 | 185,6 | 84 | 185 |
| Tháng 6 | 29,6 | 33,8 / 26,4 | 238,5 | 82 | 178 |
| Tháng 7 | 29,8 | 33,9 / 26,6 | 245,2 | 83 | 196 |
| Tháng 8 | 29,1 | 32,8 / 25,9 | 315,8 | 86 | 168 |
| Tháng 9 | 27,6 | 31,4 / 24,5 | 210,4 | 84 | 182 |
| Tháng 10 | 25,2 | 29,2 / 21,8 | 112,6 | 81 | 175 |
| Tháng 11 | 21,8 | 26,4 / 18,2 | 41,5 | 79 | 148 |
| Tháng 12 | 18,2 | 22,6 / 14,8 | 18,2 | 80 | 112 |
5. Khí hậu Hưng Yên tác động như thế nào đến nông nghiệp đặc sản và du lịch?
Điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa tại Hưng Yên là con dao hai lưỡi: vừa là bệ phóng tạo nên những đặc sản nông sản đệ nhất Bắc Kỳ, vừa đặt ra các thách thức lớn trong công tác phòng chống úng ngập và bảo vệ hoa màu:
5.1. Bệ phóng cho thương hiệu “Nhãn lồng tiến vua” và nông sản đặc sản
Cây nhãn lồng Phố Hiến gắn bó mật thiết với nhịp thở của khí hậu đất Hưng Yên:
- Cái rét của mùa đông tháng 12 – 1 là điều kiện bắt buộc giúp cây nhãn trải qua giai đoạn phân hóa mầm hoa. Nếu mùa đông quá ấm (mùa đông ấm bất thường), cây nhãn sẽ chỉ phát triển lộc lá non mà không thể ra hoa.
- Mùa xuân có mưa phùn nhẹ giúp hoa nở đều và thụ phấn tốt; tiếp đến, nền nhiệt cao và nắng hè dồi dào từ tháng 5 đến tháng 7 kích thích cùi nhãn dày lên, tích lũy lượng đường fructose ngọt đậm đà, giòn sần sật và vỏ mỏng vàng óng.
- Bên cạnh nhãn, khí hậu ẩm mát ven sông Hồng cũng là môi trường sống hoàn hảo cho giống gà quý Đông Tảo (Khoái Châu) chân to sần sùi, thịt thơm giòn nức tiếng; và nuôi dưỡng làng nghề hoa cây cảnh Văn Giang nổi danh khắp miền Bắc.
5.2. Thách thức tiêu úng mùa mưa bão và bảo vệ đê điều sông Hồng
Do nằm ở vùng trũng thấp của châu thổ, khi có lượng mưa trung bình năm tập trung dồn dập vào mùa hè tại Hưng Yên:
- Mực nước sông Hồng và sông Luộc dâng cao làm mất khả năng tiêu tự chảy. Hệ thống sông trục Bắc Hưng Hải phải vận hành hàng trăm cống và trạm bơm tiêu đầu mối để chống ngập úng cho đồng ruộng và các khu công nghiệp.
- Tuyến đê tả ngạn sông Hồng dài hơn 67 km luôn được bảo vệ nghiêm ngặt, sẵn sàng ứng phó với các đợt lũ lớn từ thượng nguồn đổ về để bảo vệ an toàn cho hàng triệu người dân trong vùng đê bao.
5.3. Tiềm năng phát triển du lịch văn hóa Phố Hiến và làng nghề 4 mùa
Mỗi mùa tại Hưng Yên đều mở ra những trải nghiệm du lịch vô cùng đặc sắc:
- Mùa xuân là mùa hành hương trẩy hội tâm linh: viếng đền Mẫu linh thiêng bên hồ Bán Nguyệt, đền Dạ Trạch thờ Chử Đồng Tử – Tiên Dung, chùa Chuông “Phố Hiến đệ nhất danh lam”, và chùa Nôm cổ kính với cây cầu đá chín nhịp độc nhất vô nhị.
- Mùa hè là mùa trải nghiệm miệt vườn hái nhãn tươi tại vườn và thưởng thức sen hồ Bán Nguyệt.
- Mùa thu và mùa đông là thời gian tuyệt vời để thưởng thức ẩm thực ấm cúng: bún thang lươn Phố Hiến nóng hổi, chả gà Tiểu Quan thơm nức, ếch om Phượng Tường và tương Bần ngọt bùi.
5.4. Giải pháp canh tác và công nghệ tưới tiêu thích ứng với biến đổi khí hậu
Trước thực trạng biến đổi khí hậu toàn cầu khiến các đợt nắng nóng mùa hè ngày càng gay gắt và mùa đông có xu hướng ấm lên bất thường, ngành nông nghiệp Hưng Yên đã chủ động triển khai nhiều mô hình thích ứng tiên tiến:
- Hệ thống tưới nhỏ giọt và tưới phun sương tự động: Được ứng dụng rộng rãi tại các vùng trồng hoa cây cảnh Văn Giang và vùng nhãn VietGAP Khoái Châu. Công nghệ này giúp tiết kiệm 40% lượng nước ngọt, đồng thời làm giảm nhiệt độ bề mặt tán cây từ 2°C – 3°C trong những đợt cao điểm nắng nóng tháng 6 và tháng 7.
- Kỹ thuật xử lý ra hoa nghịch vụ và phòng chống sương muối: Nông dân Hưng Yên áp dụng kỹ thuật khoanh vỏ thân cây, sử dụng chế phẩm sinh học điều tiết sinh trưởng để giúp cây nhãn ra hoa ổn định ngay cả trong những mùa đông ít rét, hạn chế tối đa nguy cơ mất mùa nhãn.
5.5. Cẩm nang chuẩn bị trang phục và hành lý khám phá Phố Hiến
Để chuyến tham quan đất Phố Hiến trọn vẹn và an toàn cho sức khỏe, bạn nên chuẩn bị hành lý phù hợp theo đặc thù thời tiết:
- Nếu đến Hưng Yên vào mùa hè (tháng 5 – 8), hãy trang bị áo chống nắng có chỉ số UPF 50+, mũ rộng vành, kính râm và bình xịt khoáng cấp ẩm cho da khi dạo bước ngoài trời giữa các khu vườn nhãn.
- Nếu đi lễ hội mùa xuân (tháng 2 – 4), hãy mang theo ô dù cầm tay nhỏ gọn, áo khoác mỏng cản gió và khăn choàng nhẹ để tránh bị cảm lạnh do gió mưa phùn nồm ẩm.
- Nếu về Phố Hiến vào mùa đông (tháng 12 – 1), đừng quên áo ấm dày dặn, găng tay và giày bệt êm ái để thoải mái bách bộ viếng thăm các ngôi chùa cổ kính mà không lo buốt giá.
6. Câu hỏi thường gặp về đặc trưng khí hậu tỉnh Hưng Yên (FAQ)
Thời tiết mùa xuân ở Hưng Yên có bị nồm ẩm nghiêm trọng không và kéo dài bao lâu?
Có. Do nằm hoàn toàn trong vùng lõi đồng bằng Bắc Bộ và chịu ảnh hưởng trực tiếp của các đợt gió mùa Đông Bắc biến tính thổi qua vịnh Bắc Bộ vào, Hưng Yên thường xuyên trải qua hiện tượng nồm ẩm từ cuối tháng 2 đến đầu tháng 4. Độ ẩm không khí trong giai đoạn này thường xuyên vượt ngưỡng 90% – 95%, sàn nhà và đồ gỗ đọng nước. Hiện tượng này thường xuất hiện từng đợt từ 3 đến 7 ngày và chỉ chấm dứt khi có một đợt gió mùa Đông Bắc khô mới tràn về hoặc khi nắng ấm đầu hè xuất hiện.
Nắng nóng gay gắt mùa hè ở Hưng Yên có ảnh hưởng đến vụ thu hoạch nhãn lồng không?
Nắng ấm mùa hè là điều kiện tự nhiên rất cần thiết để quả nhãn tích tụ đường ngọt, nhưng nếu nắng nóng gay gắt cực đoan kéo dài trên 39°C – 40°C kết hợp khô hạn vào giai đoạn quả non (tháng 5 – 6) có thể khiến nhãn bị rụng quả non hoặc cháy rám vỏ quả. Bà con nông dân Hưng Yên thường xuyên phải giữ ẩm gốc cây bằng rơm rạ và lắp đặt hệ thống tưới phun sương để làm mát tán cây vào những ngày nắng đỉnh điểm.
Hưng Yên có bao giờ xảy ra lũ quét hay sạt lở đất đá như các tỉnh vùng núi không?
Hoàn toàn không. Hưng Yên là tỉnh đồng bằng 100% không có đồi núi nên không bao giờ xảy ra lũ quét, lũ ống hay sạt lở đất đá taluy như các tỉnh miền núi phía Bắc. Tuy nhiên, rủi ro thiên tai lớn nhất trong mùa mưa bão tại Hưng Yên là sạt trượt bờ bãi ven sông Hồng, sông Luộc do dòng chảy xiết xói mòn chân đê, và nguy cơ ngập úng diện rộng nội đồng khi mưa lớn kéo dài không tiêu thoát kịp.