Trận lũ lịch sử miền Trung các năm qua là hiện tượng khí hậu cực đoan, phá vỡ quy luật 30 năm đã từng tồn tại. Sự kiện này khiến hơn 100 người tử vong và gây thiệt hại kinh tế lên tới 13.000 tỉ đồng, đánh dấu mức độ nghiêm trọng chưa từng có trong khu vực.

Lũ đi ngược quy luật 30 năm qua

Giai đoạn từ 16 đến 22.11.2025 chứng kiến một đợt lũ mang tính bất thường, phá vỡ các quy luật đã hình thành suốt 30 năm qua. Ông Mai Văn Khiêm, người đứng đầu Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, đánh giá đây là biến cố khó lường, nằm ngoài khả năng dự báo định lượng chính xác theo tiêu chuẩn của Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO).

Dữ liệu đo đạc cho thấy lượng mưa ở nhiều khu vực lập kỷ lục mới. Cụ thể, trạm Sơn Hòa (Đắk Lắk) ghi nhận 601,2 mm, còn Quy Nhơn (Gia Lai) là 380,6 mm. Tại các điểm như sông Hinh, Hòa Mỹ Tây, Sơn Thành Đông và Sơn Thành Tây, con số này dao động từ 1.000 đến 1.200 mm. Tổng lượng mưa tích lũy từ tháng 10 đến giữa tháng 11.2025 tăng vọt so với trung bình nhiều năm, dao động từ 120% đến 200%, làm cho đất đai trở nên bão hòa nước.

Thông thường, các đợt lũ lớn ở Nam Trung bộ diễn ra trước ngày 15.11. Tuy nhiên, đợt lũ năm 2025 lại xuất hiện muộn hơn. Việc nhiều lưu vực cùng lúc phá vỡ kỷ lục, trên 3 đến 5 con sông, là hiện tượng rất hiếm gặp, chưa từng được ghi nhận trong vòng 50 năm quan trắc. Các con sông như Kỳ Lộ, Ba và Dinh (tại Ninh Hòa) lần lượt vượt mốc của các năm 2009, 1993 và 1986.

Tại trạm Phú Lâm, mực nước đỉnh lũ sông Ba đạt 5,40m, cao hơn 0,19m so với mức trước đó. Sông Kỳ Lộ tại Hà Bằng lên tới 13,90m, vượt 0,43m. Sông Đa Nhim ở Đại Ninh ghi nhận 836,17m, tăng 2,72m. Trong khi đó, sông Dinh Ninh Hòa tại Ninh Hòa đạt 6,77m, vượt 0,19m. Những con số này cho thấy tình trạng vượt mức không nằm trong phạm vi tính toán thông thường.

Hiện tượng cực đoan và "lũ phức hợp"

"Lũ tổ hợp" hay "lũ phức hợp" là do nhiều yếu tố bất lợi cộng hưởng từ biển, khí quyển đến mặt đệm. PGS.TS Nguyễn Tiền Giang, Đại học Quốc gia Hà Nội, giải thích chu trình thủy văn.

Tầng biển: La Nina làm tăng xác suất mưa lớn. Tầng khí quyển: Không khí lạnh kết hợp nhiễu động gió đông và dãy Trường Sơn tạo vùng mưa lớn. Tầng mặt đệm: Địa hình lòng dẫn thay đổi sau lũ trước làm tăng sức cản. "Lũ tiếp sau lũ" khiến mực nước dâng cao hơn.

Tổng lượng lũ 7 ngày lên 4,0 tỉ m3 tại trạm Củng Sơn, so với 2,6 tỉ m3 của năm 1993. Sóng 2,5-2,7m kết hợp triều cường gây "nút cổ chai" tiêu thoát. Hạ tầng phát triển nhanh nhưng chưa theo kịp kịch bản cực đoan.

Thiệt hại nhân mạng và kinh tế

Trận lũ gây 102 người chết và mất tích, thiệt hại kinh tế ước tính hơn 13.000 tỉ đồng. Một số nguồn ghi nhận thiệt hại tài sản hơn 9.000 tỉ đồng. Hơn 186.000 căn nhà bị ngập, hơn 80.000 ha lúa hoa màu hư hại, trên 3,2 triệu con gia súc gia cầm bị cuốn trôi.

Các tỉnh chịu ảnh hưởng nặng: Đắk Lắk, Khánh Hòa, Gia Lai, Lâm Đồng. Giao thông tê liệt, điện và thông tin liên lạc gián đoạn. Nhiều khu dân cư chìm trong biển nước.

So sánh với trận lũ lịch sử năm 2010

So với trận lũ năm 2010 khiến hơn 30 người chết và hơn 150.000 nhà chìm, lũ 2025 có quy mô tàn phá khác biệt. Năm 2010, mưa lũ tập trung ở Hà Tĩnh, Nghệ An, Quảng Bình. Thủ tướng ra công điện cứu trợ 2.000 tấn gạo và 200 tỉ đồng.

Lũ 2025 sau khi Bắc bộ, Bắc Trung bộ và Trung Trung bộ đã trở thành "tâm lũ" tại Nam Trung bộ. Mức độ dễ bị tổn thương và khốc liệt của thiên tai ở vùng này ngày càng tăng.

Khi nào miền Trung giảm mưa?

Nguy cơ mưa lớn và lũ lụt tiếp diễn do La Nina duy trì đến cuối năm 2025. Lũ trên sông Srêpôk (Đắk Lắk) dao động ở mức đỉnh cao. Cơ quan khí tượng đã ban hành 55 bản tin cảnh báo. Người dân cần theo dõi sát sao dự báo và tuân thủ chỉ đạo của địa phương về di dời và phòng tránh.