Sóng biển cấp 5 trở lên (tương đương gió cấp 6-7) là ngưỡng nguy hiểm cho tàu thuyền, đặc biệt là tàu du lịch và tàu pha sông biển bị cấm hoạt động.

Thang Beaufort và mối liên hệ giữa gió với độ cao sóng

Thang Beaufort là hệ thống phân loại sức gió giúp đánh giá mức độ nguy hiểm của sóng đối với tàu thuyền. Ban đầu, thang đo này chỉ bao gồm 13 cấp, tính từ 0 đến 12. Tuy nhiên, đến năm 1946, nó đã được điều chỉnh và mở rộng thành 18 cấp, trải dài từ 0 đến 17.

Trong dự báo thời tiết biển, tốc độ gió thường được tính bằng đơn vị knot, tức hải lý trên giờ, với quy đổi 1 knot tương đương 1,852 km/h. Giữa gió và sóng tồn tại mối quan hệ mật thiết: thông thường, cấp sóng thấp hơn cấp gió đúng một bậc. Ví dụ, khi gió thổi ở cấp 6, sóng biển thường đạt cấp 5 với chiều cao khoảng 3 mét; còn gió cấp 7 sẽ tạo ra sóng cấp 6 cao 4 mét, đánh dấu giai đoạn biển động mạnh trở nên rõ rệt.

Ngưỡng an toàn tuyệt đối cho tàu du lịch và tàu nhỏ

Tại Việt Nam, do tàu du lịch có kích thước nhỏ, khi gió đạt cấp 6 thì sóng biển thường ở cấp 5. Điều này gây tác động làm tàu chòng chành, tiềm ẩn rủi ro mất an toàn cho du khách không quen biển, các hành khách trên các tour đảo xa.

Để đảm bảo an toàn và sức khỏe cho du khách, các tàu sẽ bị cấm xuất cảng khi đó. Hệ quả là các hành trình đến đảo xa như hành trình đi Cô Tô hay tour đảo Bạch Long Vĩ có thể phải tạm dừng. Rủi ro mất an toàn cho du khách trên các tour đảo xa là lý do chính khiến quy định này được áp dụng nghiêm ngặt.

Quy định nghiêm ngặt dành cho tàu pha sông biển

Để đảm bảo an toàn, tàu pha sông biển (VR-SB) chỉ được phép hoạt động khi điều kiện sóng gió dưới 2,5m, phải nằm trong bán kính 12 hải lý tính từ bờ hoặc điểm trú ẩn, bao gồm khu vực giữa các cảng cửa sông và tuyến đường từ cảng thủy nội địa ra cảng biển.

Tuy nhiên, thực tế khai thác cho thấy phần lớn các tàu này hoạt động giống tàu biển, với khoảng 70% khối lượng hàng hóa di chuyển giữa các cảng biển. Nhiều chuyến đi cắt qua Vịnh Bắc Bộ, đưa tàu ra xa bờ tới 100 hải lý, làm tăng rủi ro do vùng biển này thường xuyên chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc cùng các hiện tượng thời tiết cực đoan như giông lốc bất thường.

Số liệu từ Cục Hàng hải Việt Nam ghi nhận 7 vụ tai nạn liên quan đến loại hình tàu này trong 10 tháng đầu năm 2019, bao gồm 4 trường hợp tàu tự chìm. Vụ chìm tàu Ngọc Lan 15 thuộc Công ty TNHH Hoàng Thiện Nam (Thái Thụy, Thái Bình) vào ngày 03/11.

Con tàu đang vận chuyển 3.000 tấn clinker từ Hải Phòng đến Cần Thơ đã gặp nạn khi cách đảo Cồn Cỏ (Quảng Trị) khoảng 10 hải lý. Các vụ chìm khác cũng được xác định do lỗi kỹ thuật như hỏng máy lái, cộng hưởng với điều kiện thời tiết xấu có sóng gió cấp 5 đến 6.

Mức độ tàn phá của bão và áp thấp nhiệt đới

Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia đã mô tả chi tiết mức độ ảnh hưởng của các cấp bão, trong đó áp thấp nhiệt đới (cấp 6, 7) gây biển động và nguy hiểm cho tàu thuyền, làm cây cối rung chuyển và cản trở việc di chuyển ngược chiều gió. Khi lên bão (cấp 8, 9), biển động rất mạnh, tình trạng này trở nên rất nguy hiểm đối với tàu thuyền, không thể đi ngược gió, và sức gió đủ làm gãy cành cây, tốc mái nhà.

Ở cấp bão mạnh (10, 11), biển động dữ dội có thể làm đắm tàu thuyền, gió mạnh đổ cả cây cối, nhà cửa và cột điện. Bão rất mạnh (cấp 12–15) mang sức phá hoại lớn với sóng biển mạnh, đủ khả năng đánh đắm tàu biển có trọng tải lớn, gây ra thảm họa nếu không có biện pháp phòng tránh. Siêu bão (cấp 16, 17) cũng sở hữu sức phá hoại và sóng biển lớn, đánh đắm tàu trọng tải nặng và gây ra những thiệt hại thảm khốc.

Cảnh báo thực tế và biện pháp phòng tránh

Để đảm bảo an toàn khi ra khơi, ngư dân và thuyền viên cần bám sát các bản tin dự báo thời tiết qua truyền thông đại chúng, liên tục quan sát bầu trời và mặt nước để kịp thời ứng phó với những diễn biến bất thường, qua đó hạn chế tối đa rủi ro. Hiện tại, khu vực phía đông bắc Bắc Biển Đông đang chịu ảnh hưởng của gió mạnh cấp 6, giật cấp 7-8, kèm theo biển động và sóng cao từ 2 đến 4 mét.

Tình trạng này khiến toàn bộ tàu thuyền cùng các hoạt động kinh tế biển trong vùng đối mặt với nguy cơ cao bị tác động tiêu cực bởi gió lớn và sóng dữ. Giới chuyên môn khí tượng đã đưa ra khuyến nghị rằng các phương tiện đang hoạt động trên biển cần chủ động tìm nơi trú ẩn, đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản, xây dựng kế hoạch sản xuất linh hoạt. Việc duy trì đường dây liên lạc thông suốt với các cơ quan chức năng là yêu cầu bắt buộc để hỗ trợ công tác cứu hộ, cứu nạn nếu cần thiết.