Hệ thống thoát nước đô thị quá tải khi mưa lớn xuất phát từ thiết kế cũ kỹ, tắc nghẽn rác thải và tác động của biến đổi khí hậu. Tình trạng này gây ra úng ngập diện rộng, làm tê liệt giao thông và gây ô nhiễm môi trường.
Nguyên nhân cốt lõi khiến cống thoát nước quá tải khi mưa lớn
Sự chênh lệch giữa năng lực thiết kế 50-70mm/giờ và cường độ mưa thực tế lên tới 100-150mm/giờ là nguyên nhân cốt lõi. Yếu tố này càng nghiêm trọng hơn khi biến đổi khí hậu khiến các cơn mưa bất thường xuất hiện dày đặc. Quá trình đô thị hóa nhanh chóng làm gia tăng mạnh diện tích bề mặt không thấm nước, khiến nước mưa tràn vào hệ thống với tốc độ cao và lưu lượng khổng lồ.
Việc thiếu bảo trì và nạo vét định kỳ trước mùa mưa để lại hậu quả nặng nề: rác thải sinh hoạt, dầu mỡ cùng bùn đất tích tụ lâu ngày làm thu hẹp tiết diện cống. Tình trạng quá tải còn bị đẩy nhanh do mô hình cống kết hợp, vừa thu gom nước mưa vừa chứa nước thải.
Tình trạng hạ tầng thoát nước đô thị hiện nay và các giải pháp bền vững
Theo quy hoạch năm 2013, diện tích hồ điều hòa mới đáp ứng được 18,7% nhu cầu, trong khi công suất các công trình xử lý đầu mối chỉ đạt xấp xỉ 20% so với thiết kế ban đầu. Sự thiếu hụt không gian xanh và hồ điều hòa khiến hệ thống thoát nước hiện hữu trở nên thiếu đồng bộ.
Để khắc phục, các giải pháp bền vững tập trung vào việc tăng cường khả năng thấm và lưu trữ nước như vườn thấm, bể chứa ngầm để tái sử dụng nước mưa, cũng như áp dụng mái nhà xanh nhằm giảm thiểu hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Những biện pháp này giúp điều tiết dòng chảy từ hồ điều hòa một cách hiệu quả, góp phần giảm ngập úng, bảo vệ kết cấu hạ tầng và nâng cao chất lượng môi trường sống.
Thực trạng úng ngập tại Hà Nội và nỗ lực khắc phục
Vào chiều ngày 17 tháng 5, tình trạng úng ngập cục bộ xuất hiện trên nhiều tuyến đường tại Hà Nội. Để ứng phó, thành phố đã nhanh chóng triển khai 10 dự án khẩn cấp, bao gồm 5 hồ điều hòa và 5 công trình hệ thống thoát nước. Cụ thể, các hồ điều hòa được xây dựng tại Phú Đô, Đồng Bông 2, Yên Nghĩa 1, Yên Nghĩa 2 và Thụy Phương.
Các hạng mục hệ thống tập trung vào việc cải tạo hạ lưu Kim Ngưu, nối kênh Thụy Phương với sông Tô Lịch, xử lý tình trạng ngập dọc Đại lộ Thăng Long, khắc phục úng ngập tại khu Ngoại Giao Đoàn và lắp đặt thêm trạm bơm điều tiết ở khu vực Tô Lịch. Hầu hết các dự án này đã cơ bản hoàn thiện và đi vào hoạt động.
Dù vậy, nhiều điểm ngập vẫn tái diễn, điển hình như khu vực Nguyễn Gia Bồng, dốc La Pho – Thụy Khuê và ngõ 42 Giang Văn Minh trong trận mưa lớn ngày 27 tháng 7. Nguyên nhân chủ yếu do lượng mưa rơi xuống vượt quá khả năng tiêu thoát của hệ thống hiện hữu.
Hậu quả nghiêm trọng của việc hệ thống cống thoát nước liên tục quá tải
Ngập úng diện rộng gây tê liệt giao thông và cản trở sinh hoạt. Nước ngập lâu ngày làm hư hại mặt đường, công trình xây dựng. Gây ô nhiễm môi trường do nước mưa cuốn theo rác thải, dầu nhớt tràn ra kênh rạch. Gia tăng nguy cơ dịch bệnh như sốt xuất huyết, tiêu chảy. Thiệt hại kinh tế do gián đoạn kinh doanh và chi phí sửa chữa hạ tầng. Ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý và chất lượng sống của người dân.
