Phát thải là quá trình giải phóng các chất (chủ yếu là khí nhà kính như CO2, methane (CH4) hay nitrous oxide (N2O)) vào bầu khí quyển thông qua các hoạt động sản xuất và sinh hoạt.
Phát thải là gì? | Phát thải ròng là gì?
Phát thải khí nhà kính làm thay đổi thành phần tự nhiên của không khí, gây ra hiệu ứng nhà kính. Cần phân biệt với ô nhiễm không khí (các chất gây hại trực tiếp tại chỗ như bụi mịn hay NO2).
Nguồn phát thải chính bao gồm: CO2 từ nhiên liệu hóa thạch (than đá, dầu mỏ, khí tự nhiên); CH4 từ hoạt động nông nghiệp; N2O từ phân bón.
Phát thải ròng (Net Zero) là trạng thái cân bằng giữa lượng khí phát thải ra và lượng được hấp thụ hoặc loại bỏ khỏi khí quyển (như trồng rừng hoặc công nghệ thu giữ carbon), không nhất thiết phải cắt giảm mọi hoạt động về mức 0 tuyệt đối. Để đạt mục tiêu này, cần chuyển đổi dần từ điện than sang năng lượng tái tạo (gió, mặt trời). Tại Việt Nam, lộ trình Net Zero vào năm 2050 tập trung kiểm soát các nguồn phát thải công nghiệp lớn, nâng cao hiệu suất năng lượng và phát triển kinh tế tuần hoàn.
Để đo lường dấu chân carbon theo tiêu chuẩn quốc tế (GHG Protocol hoặc ISO 14064):
- Thu thập dữ liệu tiêu thụ năng lượng, nhiên liệu và nguyên liệu.
- Áp dụng hệ số phát thải từ các nguồn uy tín (IPCC hoặc danh mục của Bộ Tài nguyên và Môi trường).
- Tính toán tổng lượng phát thải dựa trên dữ liệu đã thu thập.
Tín chỉ Carbon là gì?
Tín chỉ Carbon đại diện cho việc giảm thiểu hoặc tránh phát thải 1 tấn CO2 (hoặc lượng khí nhà kính có tác động tương đương). Đây là tài sản được tạo ra từ các dự án bảo vệ môi trường như trồng rừng hoặc năng lượng sạch.
Thông qua cơ chế mua bán, các doanh nghiệp vượt hạn ngạch phát thải có thể mua tín chỉ từ những tổ chức thực hiện thành công việc giảm phát thải. Điều này tạo động lực kinh tế để các đơn vị đầu tư vào công nghệ xanh nhằm sở hữu thêm tín chỉ để trao đổi, thay vì phải trả chi phí cho việc gây ô nhiễm.
Ý nghĩa của giảm phát thải CO2 đối với doanh nghiệp Việt Nam
- Vượt rào cản thuế: Đáp ứng cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU để tránh các mức thuế bổ sung nặng nề.
- Tiếp cận nguồn vốn: Dễ dàng tiếp cận các nguồn vốn xanh và tín dụng ưu đãi từ các tổ chức tài chính quốc tế.
- Xây dựng thương hiệu: Nâng cao hình ảnh doanh nghiệp bền vững và đáp ứng trách nhiệm xã hội với người tiêu dùng.
Hệ thống chứng chỉ giảm phát thải tại Việt Nam
Chính phủ đang hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để vận hành thị trường carbon nội địa nhằm quản lý hiệu quả các nguồn phát thải và thúc đẩy chuyển đổi xanh.
Chính sách và quy định liên quan
Yêu cầu các cơ sở có mức phát thải lớn phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính định kỳ và báo cáo chi tiết để làm cơ sở phân bổ hạn ngạch phát thải.
Kết quả và tác động
Thúc đẩy doanh nghiệp chuyển dịch từ mô hình kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn, đồng thời tăng cường đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo.
Triển vọng và thách thức
Thị trường có tiềm năng lớn nhờ dòng vốn đầu tư xanh toàn cầu, nhưng thách thức nằm ở việc xây dựng hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) đạt chuẩn quốc tế để đảm bảo tính minh bạch.
4 tác động lớn của CO2 đến môi trường
CO2 là tác nhân chính gây mất cân bằng nhiệt độ Trái đất, dẫn đến những hệ quả nghiêm trọng cho sự sống:
Tăng hiệu ứng nhà kính và biến đổi khí hậu
Gây nóng lên toàn cầu, dẫn đến các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão lớn, lũ lụt và hạn hán kéo dài, đe dọa an ninh lương thực.
Tác động xấu đến môi trường biển
Gây axit hóa đại dương, làm suy yếu khả năng hình thành vỏ của các loài sinh vật biển (tôm, cua) và hủy hoại các rặng san hô.
Rối loạn hệ sinh thái
Sự thay đổi nhanh chóng về nhiệt độ và độ ẩm khiến nhiều loài không kịp thích nghi, gây nguy cơ tuyệt chủng và đứt gãy chuỗi thức ăn.
Tác động đến sức khỏe con người
Gia tăng các bệnh về đường hô hấp, tim mạch và các bệnh truyền nhiễm do tác động của nhiệt độ và ô nhiễm môi trường.
Cách mỗi cá nhân đóng góp giảm phát thải
Dù các mục tiêu Net Zero mang tính vĩ mô, hành động nhỏ của mỗi cá nhân đều có tác động trực tiếp đến nỗ lực chung:
- Tiết kiệm điện và giảm thiểu rác thải nhựa.
- Ưu tiên sử dụng phương tiện giao thông công cộng.
- Lựa chọn các sản phẩm bền vững.
