Lâm Đồng không có bão do không giáp biển, nhưng thường xuyên chịu tác động của mưa lớn gây ngập lụt, sạt lở đất nghiêm trọng.

Lâm Đồng có hay bị bão không?

Dù không nằm trong khu vực chịu tác động trực tiếp của sức gió bão mạnh như các vùng ven biển, Lâm Đồng vẫn thường xuyên đối mặt với những hệ quả tiêu cực từ các hiện tượng thời tiết cực đoan. Khi các cơn bão lớn ập đến, chúng thường kéo theo lệnh cấm biển và những trận mưa lớn trên diện rộng.

Điển hình là trường hợp bão số 15, tỉnh Lâm Đồng đã ban hành lệnh cấm biển từ ngày 28/11 đến hết ngày 1/12, buộc toàn bộ tàu thuyền du lịch và vận tải phải ngừng hoạt động. Tuy nhiên, mối nguy hiểm thường trực nhất đối với sinh kế của người dân chính là tình trạng mưa lớn kéo dài dẫn đến lũ quét.

Theo số liệu thống kê, riêng trong năm 2025, toàn tỉnh đã ghi nhận tới 38 đợt mưa lớn kèm theo giông, lốc, sét và gió giật mạnh. Sự kết hợp giữa lượng mưa lớn với địa hình đồi núi phức tạp đã gây ra ngập lụt và sạt lở đất trên quy mô rộng.

Một điểm cần phân biệt rõ là nhiều thông tin về ngập lụt nghiêm trọng ven biển thường nhầm lẫn với các địa phương thuộc "tỉnh Bình Thuận cũ", như huyện Hàm Thuận Bắc. Khu vực này trước đây từng là một phần của Lâm Đồng nhưng nay đã tách ra, nằm ở hạ lưu các con sông và gần cửa biển, nên rất dễ bị ảnh hưởng bởi triều cường cùng nước lũ từ các hồ chứa thượng nguồn đổ về.

Nguyên nhân gây ngập lụt nghiêm trọng ở Lâm Đồng

Trận ngập lụt nghiêm trọng tại Lâm Đồng bắt nguồn từ sự cộng hưởng giữa mưa lớn kéo dài và việc xả nước đột ngột từ các hồ chứa. Dòng nước từ lưu vực Di Linh đổ về sông Cái, sông Quao, gây ảnh hưởng nặng nề đến vùng hạ lưu gồm xã Hàm Thuận Bắc, xã Hàm Liêm và phường Hàm Thắng. Mối đe dọa càng trở nên căng thẳng khi công trình thủy lợi Sông Quao với dung tích 80 triệu m³ và cao trình 91,17 m thường xuyên thực hiện điều tiết bất ngờ.

Ông Nguyễn Văn Trị, Trưởng thôn Lạc Thạnh tại xã D’Ran, cho biết đây là lần đầu tiên trong hơn 60 năm ông chứng kiến cảnh tượng ngập lụt kinh hoàng. Điểm nhấn của thảm họa xảy ra vào đêm 17 rạng sáng 18.11, khi hồ thủy điện Đa Nhim xả nước với lưu lượng kỷ lục 2.500 m³/giây, nhấn chìm nhiều khu dân cư tại các xã D’Ran, Ka Đô, Quảng Lập và Đơn Dương.

Trước đó, vào sáng ngày 4/12, chính quyền phường Hàm Thắng đã phải di dời 2.800 hộ dân do mực nước dâng quá nhanh. Ông Trần Ngọc Hiền, Chủ tịch UBND phường Hàm Thắng, nhận xét tốc độ nước lũ về quá nhanh cùng mưa dồn dập khiến người dân không kịp trở tay. Bà Trần Thị Mỹ Lệ, Chủ tịch UBND xã Hàm Thuận Bắc, giải thích rằng khu vực Hàm Minh cũ thường xuyên ngập úng khi mưa to hoặc hồ xả điều tiết, nhưng năm nay sự cố nghiêm trọng hơn do lũ về ban đêm.

Đơn vị vận hành chỉ thông báo xả nước lúc 2-3 giờ sáng, khiến chính quyền và người dân bị động, phải thức trắng đêm để sơ tán. Tại xã Hàm Thuận, Chủ tịch UBND Nguyễn Ngọc Anh xác nhận toàn xã có hơn 1.000 ngôi nhà bị ngập, đây là lần thứ hai người dân phải chạy lũ chỉ trong hơn một tháng.

Khu vực nguy cơ cao và tình hình thực tế

Tính đến sáng 5/12, Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự tỉnh Lâm Đồng xác nhận 3.296 ngôi nhà chìm trong nước. Tại các địa bàn như phường Hàm Thắng, xã Hàm Thuận Bắc, Hàm Liêm và Lương Sơn, mực nước dâng cao buộc hàng ngàn hộ phải sơ tán khẩn cấp. Nạn nhân đáng tiếc là ông Nguyễn Văn Tạc (60 tuổi, xã Hàm Liêm), người đã bất chấp nguy hiểm trở về nhà từ nơi trú ẩn an toàn và tử vong vì đuối nước.

Ngành nông nghiệp chịu tổn thất nghiêm trọng với 3.357 ha đất canh tác bị ngập. Hoạt động nuôi trồng thủy sản cũng bị ảnh hưởng khi 24 tàu cá mất neo, chìm xuống biển, cùng 300m2 ao nuôi cá bị hư hại. Số lượng gia súc, gia cầm thiệt mạng hoặc bị dòng nước cuốn trôi lên tới 4.053 con.

Theo ghi nhận của UBND tỉnh, giai đoạn từ 16.11 đến 5.12, mưa lớn đã tác động tiêu cực đến 10.310 hộ dân trên toàn tỉnh. Hậu quả kéo theo là 9.062 ha cây trồng và 1,2 ha mặt nước thủy sản bị phá hủy; hơn 14.309 con vật nuôi bị cuốn trôi hoặc chết; 750 căn nhà hư hỏng một phần và 26 công trình bị sập hoàn toàn hoặc trôi đi. Tổng giá trị thiệt hại ước tính vượt mức 1.400 tỉ đồng.

Dòng chảy mạnh từ lũ đã đẩy các tàu thuyền đứt neo, dạt vào khu vực cửa biển Phú Hài. Danh sách các tàu gặp nạn bao gồm tàu dầu Hiệp Thịnh 07, cùng hai tàu hậu cần mang ký hiệu BTh 93989 TS và BTh 93999 TS. Để ứng phó, lực lượng biên phòng và ngư dân đã điều động 2 tàu cá cùng 10 người tham gia công tác tìm kiếm, cứu hộ.

Biện pháp ứng phó và sơ tán dân

Công tác sơ tán được thực hiện quyết liệt tại địa bàn huyện Bình Sơn. Tại phường Hàm Thắng, 2.800 hộ dân đã được chính quyền cùng lực lượng công an, biên phòng đưa đến nơi an toàn, hỗ trợ di chuyển tài sản bằng ca nô.

Ở xã Hàm Thuận Bắc, việc huy động thuyền bè diễn ra trong đêm để đưa người dân tránh lũ. Chủ tịch UBND xã Hàm Thuận Nguyễn Ngọc Anh xác nhận toàn xã có hơn 1.000 nhà bị ngập nước, đánh dấu lần thứ hai người dân phải “chạy ngập” trong vòng chưa đầy 1 tháng.

Về phía vùng biển, Đồn Biên phòng Thanh Hải phối hợp tìm kiếm các tàu gặp nạn. Mãi đến 5h30 sáng, lực lượng biên phòng cùng ngư dân mới phát hiện 3 tàu trôi dạt. Chủ tàu đã tự mình tiếp cận và khắc phục sự cố. Hiện các tàu neo đậu tại khu vực biển Đồi Dương, cách bờ khoảng 400m trong điều kiện thời tiết gió nhẹ, biển êm, đảm bảo an toàn cho người và phương tiện.

Rủi ro sạt lở đất và giao thông

Địa hình đồi núi, đèo dốc và nền đất phức tạp khiến khu vực này luôn tiềm ẩn nguy cơ sạt lở cao. Hậu quả thiên tai năm 2025 rất nghiêm trọng, gây 17 cái chết, 21 người bị thương, ảnh hưởng tới hơn 20.000 căn nhà và gần 27.800 ha cây trồng, làm hư hỏng nhiều công trình thủy lợi, giao thông cùng hàng trăm điểm sạt lở.

Giao thông đường bộ liên tục tê liệt do các vụ sạt lở. Tại đèo Prenn thuộc QL20, sự cố sạt lở nghiêm trọng bắt đầu từ ngày 17.11. Sau khi xử lý xong điểm sạt lở chính, trưa 25.11, xe cộ mới được phép đi lại trên một nửa mặt đường.

Thế nhưng, trong lúc đang gia cố thêm 5 điểm sạt lở khác, trưa 4.12, taluy dương tại đoạn Km 224+600 đến Km 224+700 trên QL20 bất ngờ sập xuống, buộc phải cấm hoàn toàn phương tiện qua lại. Mãi đến 9 giờ ngày 5.12, các loại xe (trừ xe tải) mới được phép lưu thông qua đèo Prenn trong khung giờ từ 5 đến 22 giờ.

Hiện tượng tương tự cũng diễn ra tại đèo Mimosa. Vào đêm 18.11, nước lũ đã xé toạc nền đường tại vị trí Km 226+700 trên QL20, khiến toàn tuyến đèo này tê liệt hoàn toàn. Phải đến chiều tối 30.11, đèo Mimosa mới được phép thông xe trở lại. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau đó, rạng sáng 3.12, đường tạm tiếp tục bị sạt lở ngay tại vị trí vừa được mở lại. Đến chiều ngày 4.12, lực lượng chức năng đã xử lý xong sự cố và cho phép xe cộ lưu thông trở lại.

Theo xác định của ngành chức năng tỉnh, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tác động của thiên tai cực đoan. Những trận mưa lớn kéo dài khiến nền đất bị bão hòa, làm giảm khả năng liên kết giữa các khối đất đá, từ đó dẫn đến hiện tượng sạt trượt mái taluy. Dự báo cho mùa mưa năm 2026, toàn tỉnh hiện ghi nhận 505 địa điểm có nguy cơ xảy ra thiên tai, bao gồm 127 khu vực có nguy cơ ngập lụt và 378 khu vực có nguy cơ lún sụt, sạt lở đất đá.

Để ứng phó, các đơn vị quản lý đường bộ đã tăng cường kiểm tra hiện trường, thường xuyên khơi thông hệ thống thoát nước, bố trí nhân lực ứng trực và sẵn sàng máy móc để xử lý nhanh khi có đất đá tràn xuống mặt đường. Đối với các hồ chứa, đơn vị quản lý cần xây dựng kịch bản vận hành phù hợp, chủ động hạ thấp mực nước đón lũ và cảnh báo sớm cho người dân trước khi tiến hành xả lũ.

Người dân cũng cần chủ động theo dõi bản tin dự báo thời tiết và cảnh báo thiên tai từ cơ quan chức năng, chuẩn bị sẵn sàng phương án di dời tài sản, vật nuôi khi có lệnh sơ tán. Việc rà soát lại các khu vực nhà ở, vùng trũng thấp và gần sườn đồi, giúp xác định điểm an toàn, tích trữ lương thực, thuốc men và đồ dùng cần thiết trong túi sơ cứu để ứng phó kịp thời khi thiên tai ập đến.