Bomb Cyclone là thuật ngữ chỉ hiện tượng xoáy thuận phát triển mạnh mẽ với tốc độ giảm áp suất khí quyển rất nhanh, thường diễn ra trong khoảng thời gian ngắn, tạo ra các điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Bão bom là gì và cơ chế hình thành

Thuật ngữ "bão bom" mô tả hiện tượng xoáy thuận ngoại nhiệt đới tăng cường độ đột ngột, hay còn gọi là sự hình thành xoáy thuận bùng nổ. Điểm đặc trưng nhất của quá trình này là mức giảm áp suất khí quyển đạt ít nhất 24 milibar trong vòng 24 giờ.

Khi áp suất tụt xuống, cột không khí xung quanh sẽ xoay nhanh hơn, sinh ra những cơn gió mạnh trong thời gian ngắn. Sự khởi phát thường bắt nguồn từ những nhiễu động trong dòng gió ở tầng giữa khí quyển, nơi có độ cao khoảng 5 đến 8 km tính từ mặt đất.

Dòng tia hút không khí ra xa khỏi vùng trung tâm áp thấp, qua đó tiếp tục kéo giảm trọng lượng không khí và làm áp suất hạ sâu thêm. Yếu tố nhiệt độ ấm trên bề mặt đại dương cũng thúc đẩy quá trình này bằng cách cung cấp hơi ẩm; khi hơi nước ngưng tụ thành giọt lỏng hoặc tinh thể băng, một lượng năng lượng khổng lồ được giải phóng, giúp bão mạnh lên nhanh chóng.

Phân biệt bão bom và bão nhiệt đới

Mặc dù bão bom có thể tạo ra gió mạnh với tốc độ lên tới 119 km/h, tương đương sức gió của bão nhiệt đới, nhưng chúng không phải là bão nhiệt đới.

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở nguồn gốc hình thành. Bão bom xuất hiện ở khu vực trung bình của khí quyển, thường liên quan đến các mặt trận thời tiết – ranh giới giữa hai khối không khí có đặc tính khác nhau như nhiệt độ. Ngược lại, bão nhiệt đới xuất phát từ vùng nhiệt đới và không liên quan đến các mặt trận thời tiết hay dòng tia mạnh mẽ.

Bão bom chủ yếu xảy ra trong mùa lạnh, trong khi bão nhiệt đới thường xuất hiện vào mùa hè hoặc thu. Dù có sức gió tương đương, cơ chế vận hành của bão bom dựa trên sự chênh lệch nhiệt độ và áp suất ở vĩ độ trung bình, khác biệt hoàn toàn với cơ chế thu nhiệt từ đại dương nhiệt đới của bão nhiệt đới.

Điều kiện và khu vực dễ xảy ra

Hiện tượng này phổ biến trong mùa lạnh của cả hai bán cầu, khoảng 10 lần mỗi năm tại Bắc bán cầu. Tại đây, thời điểm dễ xảy ra nhất kéo dài từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, trong khi ở Nam bán cầu, các cơn bão thường xuất hiện hơn cả trong khoảng thời gian từ tháng 5 đến tháng 8.

Các khu vực có nguy cơ cao nhất tập trung dọc theo những vùng biển giáp các dòng hải lưu ấm, điển hình như dòng Kuroshio chạy ngoài khơi Nhật Bản và Gulf Stream nằm ngoài khơi Bắc Mỹ. Về mặt địa lý, bốn khu vực thường xuyên chứng kiến sự hình thành của loại xoáy thuận này gồm Tây Bắc Thái Bình Dương, Bắc Đại Tây Dương, Tây Nam Thái Bình Dương và Nam Đại Tây Dương.

Tác hại và ví dụ thực tế

Hiện tượng thời tiết khắc nghiệt do bão bom bao gồm mưa lớn, tuyết dày đặc và gió giật mạnh. Tại những vùng trũng cao, sức gió có thể đủ lực để quật ngã cây cối và phá hủy các kết cấu xây dựng. Cơn bão tấn công Tây Bắc Hoa Kỳ vào tối 19/11 theo giờ địa phương, tác động bởi dòng sông khí quyển cấp 5.

Sự kiện này dẫn đến tình trạng mất điện trên diện rộng cùng mối đe dọa lũ quét nghiêm trọng, khiến Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ phải đưa ra cảnh báo về nguy cơ giao thông tắc nghẽn và cây đổ. Sức mạnh của bão đạt đỉnh điểm vào ngày 20/11.

Trong khoảng thời gian từ 19/11 đến 22/11, lượng mưa khổng lồ bao trùm khu vực trải dài từ bang California đến Tây Bắc Thái Bình Dương. Trước đây, hiện tượng tương tự cũng từng tạo ra rung chấn toàn cầu; cụ thể vào năm 2014, các nhà địa chấn học Nhật Bản đã ghi nhận chấn động từ một “quả bom thời tiết” xuất hiện ngoài khơi Greenland.